Dzień Pikantnych Potraw

16 stycznia obchodzony jest Dzień Pikantnych Potraw – nieoficjalne, ale sympatyczne święto dla miłośników ostrych smaków. To doskonała okazja, by sięgnąć po coś bardziej pikantnego niż zwykle i zgłębić, jakie reakcje zachodzą w organizmie po spożyciu ostrych dań.

Geneza święta

Podobnie jak w przypadku wielu innych nietypowych świąt, trudno wskazać konkretnego twórcę Dnia Pikantnych Potraw. Święto znane jako „International Hot and Spicy Food Day” pojawia się w anglojęzycznych kalendarzach, a do Polski trafiło jako ciekawostka, bez udokumentowanej historii. Warto przyznać, że jego powstanie nie jest do końca jasne.

Dlaczego ostre smaki wywołują przyjemność?

Za piekący efekt odpowiada kapsaicyna, związek chemiczny obecny w papryczkach chili. Nie działa ona na kubki smakowe, lecz na receptory bólu i temperatury TRPV1, które reagują na ciepło. Mózg odbiera to jako sygnał o poparzeniu, co wyzwala wydzielanie endorfin – stąd uczucie przyjemności, mimo łez w oczach. Z czasem organizm uczy się kojarzyć ostrość z chwilową euforią, co dla wielu staje się nawykiem.

Jak mierzy się ostrość potraw?

Ostrość papryczek mierzy się za pomocą skali Scoville’a, opracowanej w 1912 roku przez farmaceutę Wilbura Scoville’a. Zwykła papryka słodka ma wartość bliską zera, jalapeño kilka tysięcy jednostek SHU, a rekordowa Carolina Reaper przekracza milion. Skala pokazuje ogromną różnicę między ostrością przystępną a ekstremalną, stosowaną głównie dla eksperymentów. Scoville jako pierwszy opisał też mleko jako skuteczny sposób na złagodzenie pieczenia.

Ostre smaki w różnych kuchniach świata

Każda kultura ma swój sposób na pikantność. Meksyk słynie z chili con carne i sals, Indie z curry łączącego chili z przyprawami korzennymi, a Korea z kimchi na bazie papryki gochugaru. W Polsce ostrość często kojarzona jest z chrzanem, tradycyjnym dodatkiem na wielkanocnym stole.

• Chili con carne – meksykańsko-amerykańskie danie z mięsa, fasoli i chili
• Curry – indyjska mieszanka przypraw z regulowaną ilością ostrości
• Kimchi – fermentowana koreańska kapusta z papryką gochugaru
• Harissa – północnoafrykańska pasta z suszonych papryczek chili

Jak świętować Dzień Pikantnych Potraw?

Nie trzeba od razu sięgać po najostrzejsze papryczki – wystarczy zwiększyć ilość chili w codziennych daniach lub spróbować kuchni, której wcześniej się unikało. Warto też mieć pod ręką tłuste produkty, takie jak jogurt czy mleko, ponieważ tłuszcz skuteczniej rozpuszcza kapsaicynę, łagodząc pieczenie.

Ciekawostki

1. Za piekące wrażenie po zjedzeniu chili odpowiada kapsaicyna, pobudzająca receptory bólu i temperatury TRPV1, a nie kubki smakowe.
2. Wodą nie da się skutecznie zgasić ostrości - kapsaicyna rozpuszcza się w tłuszczu, dlatego lepiej pomaga mleko lub jogurt.
3. Polskim, znacznie łagodniejszym odpowiednikiem ostrej kuchni jest chrzan, obecny na wielkanocnym stole od pokoleń.