Dzień Osób Nieśmiałych

Dzień Osób Nieśmiałych obchodzony jest 14 stycznia każdego roku i poświęcony jest osobom, które w kontaktach towarzyskich czują się mniej pewnie niż większość otoczenia. Brakuje jednak oficjalnego źródła czy instytucji, która ustaliła tę datę – święto funkcjonuje głównie w internetowych kalendarzach dni nietypowych, bez ustalonego pomysłodawcy.

Czym właściwie jest nieśmiałość

Nieśmiałość to cecha osobowości, a nie zaburzenie – charakteryzuje się dyskomfortem lub napięciem w nowych sytuacjach społecznych, szczególnie wobec nieznajomych. Amerykański psycholog Philip Zimbardo, znany m.in. z eksperymentu więziennego w Stanford, poświęcił tej kwestii wiele lat badań w latach 70. XX wieku i założył jedną z pierwszych poradni zajmujących się nieśmiałością. Jego badania wykazały, że około 40% dorosłych Amerykanów uważa się za osoby nieśmiałe.

Nieśmiałość a fobia społeczna – różnice

Nieśmiałość i fobia społeczna to dwa różne zjawiska, które bywają mylone. Nieśmiałość jest cechą temperamentu i choć bywa uciążliwa, nie utrudnia codziennego funkcjonowania. Fobia społeczna natomiast to zdiagnozowane zaburzenie lękowe, w którym strach przed oceną innych realnie ogranicza życie – utrudnia pracę, naukę czy relacje – i wymaga specjalistycznej pomocy. Nieśmiałość zazwyczaj nie wymaga leczenia, w przeciwieństwie do fobii społecznej.

Źródła nieśmiałości

Badacze wskazują na różne czynniki wpływające na nieśmiałość: wrodzony temperament, doświadczenia z dzieciństwa oraz kulturę, w której dorasta dana osoba. Zimbardo porównywał poziom nieśmiałości w różnych krajach i zauważył, że w kulturach o silnym nacisku na rywalizację i publiczne osiągnięcia (np. Japonia, Tajwan) nieśmiałość występuje częściej niż w kulturach kolektywnych, gdzie porównywanie się z innymi jest mniej powszechne.

Objawy nieśmiałości

Nieśmiałość nie ogranicza się tylko do unikania rozmów. Często towarzyszą jej fizyczne reakcje, takie jak rumienienie się, przyspieszone bicie serca, unikanie kontaktu wzrokowego czy trudności w znalezieniu odpowiednich słów. Charakterystyczne jest też tzw. zamrożenie społeczne – chwilowa niemożność zareagowania, mimo że w głowie pojawia się gotowa odpowiedź. Jest to reakcja stresowa, a nie brak inteligencji emocjonalnej czy chęci nawiązania kontaktu.

Czy można oswoić nieśmiałość?

Psychologowie nie mówią o pozbyciu się nieśmiałości, lecz o jej oswajaniu. Skuteczne jest stopniowe wystawianie się na sytuacje społeczne – zaczynając od mniej stresujących, a kończąc na bardziej wymagających. Pomocne może być też przygotowanie kilku uniwersalnych pytań lub tematów rozmowy, które można wykorzystać w nieznanym towarzystwie, oraz uświadomienie sobie, że rozmówca rzadko ocenia nas tak surowo, jak nam się wydaje w danej chwili.

Jak wspierać osoby nieśmiałe?

Kilka prostych zasad może ułatwić kontakt z osobą nieśmiałą:

• nie zmuszać do zabierania głosu na forum, dać czas na oswojenie się z sytuacją,
• zadawać pytania otwarte zamiast stawiać w centrum uwagi bez ostrzeżenia,
• doceniać drobne kroki poza strefę komfortu, zamiast oczekiwać nagłej zmiany,
• pamiętać, że milczenie nie zawsze oznacza brak zainteresowania rozmową.

Jak uczcić Dzień Osób Nieśmiałych?

Wystarczy jeden gest – np. rozpoczęcie rozmowy z kimś, kto zwykle unika kontaktu, lub pochwalenie nieśmiałego znajomego za odwagę. To dobra okazja, by przypomnieć sobie, że cicha obecność w grupie jest równie wartościowa jak ta głośna.

Ciekawostki

1. Philip Zimbardo, znany z eksperymentu więziennego w Stanford, w latach 70. XX wieku otworzył jedną z pierwszych na świecie poradni dla osób nieśmiałych.
2. Poziom deklarowanej nieśmiałości różni się między krajami - badania Zimbardo wskazywały wyższe wyniki w Japonii i na Tajwanie niż w kulturach bardziej kolektywnych.
3. Nieśmiałość i fobia społeczna to różne zjawiska - pierwsza jest cechą charakteru, druga zdiagnozowanym zaburzeniem lękowym.