Dzień Bociana Białego

Co czwarty bocian biały na świecie gniazduje w Polsce. Ta jedna liczba tłumaczy, dlaczego akurat u nas ptak ten doczekał się własnego święta – Dzień Bociana Białego obchodzimy 31 maja.

Kto ustanowił to święto

Inicjatywa wyszła w 2003 roku od Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Przyrody „pro Natura”, organizacji od lat zajmującej się ochroną bocianów i ich siedlisk. Data nie jest przypadkowa – wypada w przeddzień Dnia Dziecka, co stanowi ukłon w stronę powiedzenia o tym, kto przynosi dzieci.

Obchody mają charakter przede wszystkim edukacyjny: zajęcia w szkołach, wycieczki do kolonii lęgowych, akcje liczenia gniazd i zbiórki na remonty platform gniazdowych.

Polska bocianim mocarstwem

Szacunki mówią o mniej więcej jednej piątej do jednej czwartej światowej populacji bociana białego gniazdującej w naszym kraju. Ptaki upodobały sobie krajobraz rolniczy z mozaiką łąk, pastwisk i podmokłych obniżeń, czyli dokładnie to, czego w Polsce wciąż nie brakuje – zwłaszcza na wschodzie.

Najbardziej znane bocianie miejscowości to Żywkowo na Warmii, nazywane bocianią wsią, gdzie ptaków bywa więcej niż mieszkańców, oraz Kłopot nad Odrą z muzeum poświęconym gatunkowi.

Bocian w liczbach i faktach

• Wędrówka – bociany zimują w Afryce, pokonując tysiące kilometrów. Polskie ptaki lecą trasą wschodnią, przez Bosfor, Bliski Wschód i dolinę Nilu, omijając Morze Śródziemne, bo nad wodą brakuje prądów wznoszących.
• Gniazdo – używane przez wiele lat i stale rozbudowywane, potrafi ważyć kilkaset kilogramów i przekroczyć dwa metry średnicy.
• Głos – dorosłe bociany praktycznie nie wydają dźwięków krtaniowych; porozumiewają się klekotem, uderzając o siebie połowami dzioba.
• Dieta – nie tylko żaby. W jadłospisie przeważają owady, gryzonie, dżdżownice, jaszczurki i drobne ssaki, co czyni bociana sprzymierzeńcem rolnika.

Nieprawdziwe jest natomiast popularne przekonanie, że bociany wyrzucają z gniazda słabsze pisklęta z okrucieństwa. To zachowanie regulacyjne, pojawiające się przy niedoborze pokarmu, i występuje u wielu gatunków ptaków.

Co bocianom zagraża

Choć gatunek nie należy do skrajnie zagrożonych, jego liczebność w Europie bywa niestabilna. Największe problemy to osuszanie łąk i mokradeł, intensyfikacja rolnictwa ograniczająca bazę pokarmową oraz porażenia prądem i kolizje z liniami energetycznymi. Właśnie dlatego zakłady energetyczne montują na słupach specjalne platformy – przenoszą gniazdo w bezpieczne miejsce, zamiast je usuwać.

Osobnym zagrożeniem są sznurki z bel siana, wplatane przez ptaki w gniazda. Młode zaplątują się w nie i giną, dlatego apele o sprzątanie sznurka z pól wracają co roku.

Jak obchodzić 31 maja

Koniec maja to moment, w którym w gniazdach siedzą już podrośnięte młode – czyli najlepszy czas na obserwację. Wystarczy lornetka i zachowanie dystansu; do gniazda nie wolno się zbliżać ani go dotykać, bo bocian biały jest objęty ochroną gatunkową.

To także dobry moment, by sprawdzić, czy gniazdo w okolicy nie wymaga interwencji – przechylone albo nadmiernie obciążone zgłasza się do gminy lub zakładu energetycznego, nigdy nie naprawia samodzielnie.

Warto też zajrzeć do transmisji z kamer umieszczonych przy gniazdach – prowadzi je wiele nadleśnictw i organizacji przyrodniczych. To jeden z niewielu przypadków, gdy obserwacja dzikiej przyrody nie wymaga wychodzenia z domu ani niepokojenia zwierząt.

Ciekawostki

1. Polska jest europejską ostoją bociana białego - szacuje się, że gniazduje tu około 50 tysięcy par, co stanowi około 20% światowej populacji gatunku.
2. Bocian biały bywa opisywany jako najbardziej „polski” z polskich ptaków, bardziej rozpoznawalny w krajobrazie niż orzeł - godło Polski.
3. Głównym zagrożeniem dla młodych bocianów są porażenia prądem na słupach elektroenergetycznych - według badań ginie w ten sposób znaczna część piskląt w pierwszych tygodniach życia.