Światowy Dzień Ptaków Wędrownych

Światowy Dzień Ptaków Wędrownych (World Migratory Bird Day) obchodzony jest dwa razy w roku – w drugą sobotę maja i w drugą sobotę października. W 2026 roku edycja majowa przypada na 9 maja. To globalna inicjatywa mająca na celu zwrócenie uwagi na problematykę migracji ptaków, które co roku pokonują tysiące kilometrów między miejscami lęgowymi a zimowiskami. Kluczowe jest zabezpieczenie ich tras przelotu na całej długości, nie tylko w jednym kraju.

Święto ustanowiono w 2006 roku dzięki współpracy dwóch konwencji działających pod egidą Programu Środowiskowego ONZ (UNEP): Konwencji o Ochronie Wędrownych Gatunków Dzikich Zwierząt (CMS) oraz Porozumienia o Ochronie Afrykańsko-Eurazjatyckich Wędrownych Ptaków Wodnych (AEWA). W Ameryce Północnej i Południowej podobne wydarzenie organizowano już od 1993 roku z inicjatywy Smithsonian Migratory Bird Center. W 2018 roku obie inicjatywy połączono w jedną globalną kampanię z dwiema datami, ponieważ ptaki migrują w różnych porach roku, a jedna data nie pozwalałaby na objęcie wszystkich gatunków.

Kampanię koordynuje partnerstwo CMS, AEWA oraz organizacji non-profit Environment for the Americas. Każdego roku wybierane jest hasło przewodnie, wokół którego organizowane są lokalne wydarzenia, takie jak obserwacje ptaków, festiwale, prelekcje czy akcje sprzątania siedlisk. Akcje te odbywają się w dziesiątkach krajów na różnych kontynentach.

Majowa edycja Dnia Ptaków Wędrownych przypada na szczyt wiosennej migracji na półkuli północnej, gdy ptaki wracają z zimowisk na południu do miejsc lęgowych na północy. Jesienna odsłona, w październiku, koncentruje się na migracji w przeciwnym kierunku, gdy ptaki opuszczają Europę i Amerykę Północną przed zimą. Dwie daty odzwierciedlają więc dwa kierunki tej samej wędrówki.

Ptaki wędrowne pokonują ogromne dystanse. Przykładem jest rybitwa popielata, która w ciągu roku przemierza ponad 70 000 kilometrów, lecąc z Islandii na Antarktydę i z powrotem. Trasy migracyjne łączące miejsca lęgowe, przystanki i zimowiska nazywane są korytarzami przelotu. Najważniejsze z nich to szlak afrykańsko-eurazjatycki, szlak obu Ameryk oraz szlak wschodnioazjatycko-australazjatycki.

Ptaki wędrowne są szczególnie narażone, ponieważ problem na jednym etapie trasy może zniweczyć całą migrację. Główne zagrożenia to:
– utrata i fragmentacja siedlisk wzdłuż tras przelotu,
– kolizje z budynkami, liniami energetycznymi i infrastrukturą komunikacyjną, które mogą doprowadzić do masowych śmierci ptaków,
– zanieczyszczenie światłem, które dezorientuje ptaki lecące nocą.

Aby włączyć się w obchody Światowego Dnia Ptaków Wędrownych, nie trzeba uczestniczyć w oficjalnych wydarzeniach, choć warto sprawdzić, czy lokalne koła ornitologiczne organizują akcje liczenia ptaków. Proste działania, takie jak ograniczenie sztucznego oświetlenia w sezonie migracyjnym czy oznaczenie przeszklonych powierzchni, mogą znacząco zmniejszyć liczbę kolizji ptaków z budynkami.

Dla obserwatorów w Polsce Światowy Dzień Ptaków Wędrownych to dobra okazja, by wyjść z lornetką i zaobserwować przelatujące gatunki. To także szansa na zauważenie, jak lokalne obserwacje wpisują się w globalny ruch migracyjny, który angażuje ptaki na całym świecie.

Ciekawostki

1. Rybitwa popielata w ciągu roku pokonuje ponad 70 tysięcy kilometrów, lecąc z Islandii na Antarktydę i z powrotem.
2. Do 2018 roku obchody amerykańskie i globalne funkcjonowały osobno - dopiero wtedy połączono je w jedną kampanię z dwoma terminami rocznie.
3. Amerykańska odsłona święta, International Migratory Bird Day, istnieje od 1993 roku z inicjatywy Smithsonian Migratory Bird Center.