Dzień Dziadka

Dzień Dziadka przypada 22 stycznia, zawsze dzień po Dniu Babci, tworząc w polskim kalendarzu nierozerwalną parę. Jest jednak młodszym i mniej udokumentowanym świętem niż jego babcina wersja – nie ma uchwały ani rozporządzenia, które by je ustanawiało.

Dlaczego Dzień Dziadka wypada akurat 22 stycznia?

Data wynika bezpośrednio z Dnia Babci, obchodzonego 21 stycznia. Według najpopularniejszej wersji, święto babć zaproponowała w 1964 roku redakcja tygodnika „Kobieta i Życie”, a w kolejnych latach datę utrwaliła prasa i szkoły. Dzień Dziadka dodano dzień później, aby uniknąć pominięcia drugiej połowy „dziadkowego duetu.

Ta geneza nie jest jednak potwierdzona urzędowo. To zwyczaj wywodzący się z prasy i przedszkoli, który przyjął się ze względów praktycznych: dwie sąsiadujące daty, jedna wizyta, jeden występ.

Kto ustanowił Dzień Dziadka?

Polskiego pomysłodawcy nie da się wskazać z nazwiska. Inaczej niż w USA, gdzie National Grandparents Day ma konkretną autorkę – Marian McQuade z Wirginii Zachodniej, która od 1970 roku zabiegała o dzień poświęcony seniorom w domach opieki. W 1978 roku prezydent Jimmy Carter podpisał proklamację, a pierwsze obchody odbyły się w 1979 roku.

Amerykańskie święto jest ruchome – przypada w pierwszą niedzielę po Labor Day, czyli po pierwszym poniedziałku września. Polska data jest stała, co sprawia, że dobrze wpisuje się w kalendarz szkolny.

Jak dziadków świętuje się poza Polską?

We Włoszech Festa dei nonni obchodzone jest 2 października, jako dzień aniołów stróżów, co zostało zapisane w ustawie z 2005 roku. W Hiszpanii dziadkowie świętują 26 lipca, we wspomnienie świętych Joachima i Anny, uznawanych w tradycji chrześcijańskiej za dziadków Jezusa. Z tego samego źródła wyrasta Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych, ustanowiony przez papieża Franciszka w 2021 roku i obchodzony w czwartą niedzielę lipca.

Kim dziś jest dziadek?

Rola dziadka ewoluowała wraz z demografią. Dziś zostaje się nim później niż w przeszłości, częściej pracuje zawodowo w chwili narodzin wnuka i częściej mieszka w innym mieście. Mimo to, w polskich rodzinach dziadkowie często pełnią kluczową rolę opiekuńczą: odbierają dzieci ze szkoły, opiekują się chorymi wnukami, dowożą na treningi.

Zmienił się też sposób kontaktu. Rozmowy wideo zastąpiły niedzielne telefony, a wnuki poznają dziadków przez zdjęcia i wiadomości, co skraca dystans między spotkaniami.

Jak obchodzimy Dzień Dziadka w Polsce?

Tradycja opiera się głównie na przedszkolnych aktywnościach: laurkach, wierszykach, przedstawieniach z udziałem wielu wnuków naraz i wspólnym poczęstunku. Poza przedszkolem dominują telefony, kwiaty, ciasto i wizyty. W ostatnich latach dołączyły nowe elementy, takie jak porządkowanie zdjęć w telefonie, nagrywanie rodzinnych historii czy pomoc w bankowości internetowej.

Pomysły na Dzień Dziadka

Najlepiej sprawdzają się trwałe pamiątki, takie jak:

• Nagranie rozmowy o dzieciństwie dziadka – gdzie mieszkał, do jakiej szkoły chodził, jakimi środkami transportu się poruszał.
• Album ze zdjęciami z podpisami – aby zachować pamięć o osobach i wydarzeniach.
• Wizyta w miejscach z przeszłości dziadka, np. dawnym podwórku czy zakładzie pracy.
• Wspólne aktywności, takie jak naprawa roweru, pieczenie czy wyjazd na ryby.
• Praktyczne prezenty zamiast bibelotów, np. bilet, prenumerata, kurs czy wizyta u fizjoterapeuty.

Jeśli styczniowa data nie pasuje, można świętować przy okazji innych dni, takich jak Dzień Seniora w listopadzie czy Międzynarodowy Dzień Osób Starszych 1 października. Dziadkowie nie mają terminu ważności.

„Powodem, dla którego wnuki i dziadkowie tak dobrze się dogadują, jest to, że mają wspólnego wroga.”

Sam Levenson

Ciekawostki

1. Amerykański odpowiednik, National Grandparents Day, ma konkretną autorkę – Mariannę McQuade z Wirginii Zachodniej, która zabiegała o to święto od 1970 roku.
2. Prezydent Jimmy Carter podpisał proklamację ustanawiającą National Grandparents Day w 1978 roku, a pierwsze obchody odbyły się rok później.
3. We Włoszech Festa dei nonni wybrano na wspomnienie aniołów stróżów, a w Hiszpanii dziadków czci się we wspomnienie świętych Joachima i Anny, uznawanych za dziadków Jezusa.
4. Papież Franciszek ustanowił w 2021 roku Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych, obchodzony w czwartą niedzielę lipca.