Wspomnienie świętych męczenników Kosmy i Damiana
26 września obchodzone jest wspomnienie świętych Kosmy i Damiana, lekarzy i męczenników. Uroczystość ma charakter dowolny i odbywa się w czerwonym kolorze.
Męczennicy bez zapłaty
Według tradycji byli braćmi bliźniakami pochodzącymi z Arabii, praktykującymi medycynę w Cylicji w Azji Mniejszej. Ich najbardziej charakterystyczną cechą, która ukształtowała późniejszy kult, była odmowa przyjmowania zapłaty za leczenie. W tradycji greckiej nazywano ich anargyroi, czyli „bezsrebrni”, co odnosiło się do grupy świętych lekarzy Wschodu.
Fakty i legendy
Rdzeń historyczny jest skąpy: zginęli prawdopodobnie w czasie prześladowań za Dioklecjana, około 300 roku. Opisy ich męczeństwa powstały znacznie później i występują w niezgodnych ze sobą wersjach, co skłania niektórych badaczy do przypuszczeń, że chodzi o pomieszanie kilku różnych par świętych o tych samych imionach. Kult jednak był wczesny i silny – bazylikę pod ich wezwaniem wzniósł na Forum Romanum papież Feliks IV około 527 roku, a ich imiona znalazły się w Kanonie Rzymskim, najstarszej modlitwie eucharystycznej Kościoła zachodniego.
Cud czarnej nogi
Najbardziej niezwykła opowieść związana z ich kultem to tzw. cud czarnej nogi: święci mieli ukazać się we śnie zakrystianowi cierpiącemu na gangrenę i zastąpić chorą kończynę nogą pobraną od niedawno zmarłego Etiopczyka. Scena ta była wielokrotnie przedstawiana w malarstwie od XV wieku i bywa dziś przywoływana jako najwcześniejsze w kulturze europejskiej wyobrażenie przeszczepu narządu, z niepokojącym, rasowym podtekstem, który współczesne analizy odczytują krytycznie.
Opieka nad medycyną
Są patronami lekarzy, chirurgów, aptekarzy i farmaceutów. W wielu krajach do dziś patronują izbom lekarskim i wydziałom medycznym. Ich patronat przyjęła florencka rodzina Medyceuszy, wykorzystując zbieżność swojego nazwiska ze słowem „lekarz”. To dzięki mecenatowi tego rodu święci zostali uwiecznieni na płótnach czołowych malarzy włoskiego renesansu.
„Darmo otrzymaliście, darmo dawajcie.”
Mt 10,8