Wspomnienie św. Justyna, męczennika

1 czerwca Kościół katolicki wspomina św. Justyna – filozofa, apologetę i męczennika z II wieku. Jego wspomnienie ma charakter obowiązkowy, obchodzone jest w kolorze czerwonym. Choć nie jest wzorem pobożności, to zawdzięczamy mu ogromną wiedzę na temat wczesnej liturgii. Gdyby nie jego pisma, nie wiedzielibyśmy, jak wyglądała niedzielna Msza w drugim stuleciu.

Urodził się około 100 roku w Flavia Neapolis w Samarii, w rodzinie pogańskiej. Zanim przyjął chrześcijaństwo, kształcił się w różnych szkołach filozoficznych – stoickiej, perypatetyckiej, pitagorejskiej i platońskiej. Po nawróceniu nie porzucił jednak filozoficznego wykształcenia. W Rzymie prowadził otwartą szkołę, gdzie przedstawiał chrześcijaństwo jako odpowiedź na pytania, które stawiali sobie Grecy. Wprowadził pojęcie „ziaren Słowa” – idei Bożych rozsianych w myśli pogańskiej, co pozwoliło mu dostrzec związki między filozofią a wiarą.

Z jego pism zachowały się dwie Apologie oraz *Dialog z Żydem Tryfonem*. W pierwszej Apologii, skierowanej do cesarza Antonina Piusa i senatu, znajduje się szczegółowy opis niedzielnego zgromadzenia chrześcijan. Justyn wymienia kolejne elementy liturgii: czytania z „pamiętników apostolskich”, przemówienie przewodniczącego, modlitwę wspólną, ofiarowanie chleba i wina, modlitwę dziękczynną, odpowiedź zgromadzenia „Amen”, rozdanie Komunii przez diakonów oraz zbiórkę na potrzebujących. Ten opis jest niezwykle cenny, ponieważ pokazuje, że struktura Mszy nie zmieniła się znacząco od II wieku do dziś.

Św. Justyn poniósł śmierć męczeńską w Rzymie około 165 roku. Został skazany przez prefekta Juniusza Rustyka na skutek donosu filozofa cynickiego Krescensa, z którym wcześniej przegrał publiczną dyskusję. Zachowały się akta jego procesu – jeden z nielicznych autentycznych protokołów sądowych z okresu prześladowań chrześcijan. Jest patronem filozofów i apologetów.

Głównym celem jego Apologii było odparcie fałszywych zarzutów wobec chrześcijan, takich jak ateizm, kanibalizm czy rozwiązłość, które wynikały z niezrozumienia ich obrzędów. Dlatego opisywał je tak szczegółowo, wyjaśniając m.in. przebieg chrztu. Jego teksty są niezwykle wartościowe dla historyków liturgii. Jego uczniem był Tacjan Syryjczyk, autor pierwszej harmonii ewangelicznej.

„Pana zaś Chrystusa miejcie w sercach za Świętego i bądźcie zawsze gotowi do obrony wobec każdego, kto domaga się od was uzasadnienia tej nadziei, która w was jest.”

1 P 3,15