Wspomnienie św. Cyryla Aleksandryjskiego, biskupa i doktora Kościoła
27 czerwca Kościół wspomina św. Cyryla Aleksandryjskiego – biskupa, doktora Kościoła i kluczową postać soboru efeskiego. Jego wspomnienie jest obchodzone dobrowolnie, w kolorze białym, w dniu śmierci, która nastąpiła w 444 roku. To właśnie jemu Kościół zawdzięcza utrwalenie tytułu Bogurodzicy.
Kontrowersyjny spór o tytuł
Urodzony około 378 roku w Egipcie, Cyryl objął stolicę biskupią w Aleksandrii w 412 roku, po swoim wuju. Kilkanaście lat później wybuchł spór, który zdefiniował jego rolę w historii teologii. Nestoriusz, patriarcha Konstantynopola, zakwestionował używanie wobec Maryi tytułu Theotokos – Bogarodzica – proponując zamiast tego Christotokos, czyli Chrystusorodzica. Jego zdaniem Maryja miała urodzić jedynie człowieka Jezusa, a nie Boga. Cyryl sprzeciwił się temu, argumentując, że takie rozdzielenie osoby Chrystusa na dwie części podważa boskie pochodzenie zbawienia.
Sobór efeski (431)
Cesarz Teodozjusz II zwołał sobór do Efezu, gdzie Cyryl otworzył obrady 22 czerwca 431 roku, nie czekając na spóźniających się biskupów syryjskich popierających Nestoriusza. Decyzja ta, choć skuteczna, do dziś budzi kontrowersje. Na pierwszej sesji potępiono naukę Nestoriusza i oficjalnie potwierdzono tytuł Theotokos. Skutki tej decyzji są widoczne w liturgii i pobożności do dziś – od wezwań takich jak „Święta Boża Rodzicielko” po polską pieśń „Bogurodzica”. W Rzymie upamiętniono sobór budową bazyliki Matki Bożej Większej.
Niewygodna postać
Cyryl nie jest postacią jednoznacznie pozytywną. Jego rządy w Aleksandrii wiązały się z ostrymi wystąpieniami wobec nowacjan, Żydów i pogan. Na ten okres przypada również zabójstwo filozofki Hypatii w 415 roku, choć historycy wciąż spierają się o stopień odpowiedzialności biskupa. Kościół czci go przede wszystkim za dorobek teologiczny – komentarze biblijne i listy do Nestoriusza, z których drugi stał się wzorcem prawowierności na soborze.
Rozwiązanie sporu
Choć sobór efeski rozstrzygnął spór, nie zakończył go definitywnie. Biskupi syryjscy zerwali łączność z Aleksandrią. Dopiero w 433 roku Cyryl i Jan z Antiochii uzgodnili wspólne wyznanie wiary, w którym obie strony złagodziły swoje stanowiska, zachowując jednak istotę doktryny. To porozumienie, nazywane formułą zjednoczenia, bywa uznawane za jedno z najważniejszych osiągnięć Cyryla.
W 1882 roku papież Leon XIII ogłosił św. Cyryla Aleksandryjskiego doktorem Kościoła, uznając jego wkład w rozwój teologii chrześcijańskiej.
„A skądże mi to, że Matka mojego Pana przychodzi do mnie?”
Łk 1,43