Wspomnienie św. Cyryla Aleksandryjskiego, biskupa i doktora Kościoła
27 czerwca Kościół katolicki wspomina św. Cyryla Aleksandryjskiego – biskupa, doktora Kościoła oraz kluczową postać Soboru Efeskiego. Jego wspomnienie ma charakter dowolny, obchodzone jest w kolorze białym, a data upamiętnia dzień jego śmierci w 444 roku. To właśnie on odegrał znaczącą rolę w utrwaleniu tytułu Bogurodzicy, który stał się fundamentem mariologii chrześcijańskiej.
Spór o tytuł Theotokos
Urodzony około 378 roku w Egipcie, Cyryl objął stolicę biskupią w Aleksandrii w 412 roku po swoim wuju. Kilka lat później wybuchł spór teologiczny, który zdefiniował jego życie. Nestoriusz, patriarcha Konstantynopola, zakwestionował używanie wobec Maryi tytułu Theotokos (Bogurodzica), proponując zamiast niego Christotokos (Chrystusorodzica), argumentując, że Maryja urodziła człowieka, a nie Boga. Cyryl sprzeciwił się temu stanowisku, twierdząc, że takie rozdzielenie osoby Chrystusa prowadzi do fałszywego podziału i odbiera zbawienie Bogu.
Sobór Efeski (431)
W 431 roku cesarz Teodozjusz II zwołał sobór do Efezu, gdzie Cyryl otworzył obrady 22 czerwca, celowo opóźniając rozpoczęcie, aby nie dopuścić do udziału biskupów syryjskich popierających Nestoriusza. Decyzja ta, choć skuteczna, do dziś budzi kontrowersje. Podczas pierwszej sesji potępiono naukę Nestoriusza i oficjalnie potwierdzono tytuł Theotokos. Skutki tej decyzji są widoczne do dziś – od wezwań liturgicznych, takich jak „Święta Boża Rodzicielko”, po polską pieśń „Bogurodzica”. W Rzymie upamiętniono ten sobór budową bazyliki Santa Maria Maggiore (Matki Bożej Większej).
Niewygodna postać
Cyryl nie był postacią bez skazy. Jego rządy w Aleksandrii wiązały się z ostrymi wystąpieniami wobec nowacjan, Żydów i pogan. W 415 roku doszło do zabójstwa filozofki Hypatii, co do dziś budzi dyskusje na temat ewentualnej odpowiedzialności biskupa. Kościół czci go przede wszystkim za jego dorobek teologiczny – komentarze biblijne i listy do Nestoriusza, z których drugi stał się wzorcem prawowierności na soborze.
Rozstrzygnięcie sporu
Choć Sobór Efeski rozstrzygnął spór na korzyść Cyryla, nie zakończył go ostatecznie. Biskupi syryjscy zerwali łączność z Aleksandrią. Dopiero w 433 roku Cyryl i Jan z Antiochii uzgodnili wspólne wyznanie wiary, w którym obie strony złagodziły swoje stanowiska, zachowując jednak istotę swoich poglądów. To porozumienie, znane jako formuła zjednoczenia, bywa uważane za dojrzalsze osiągnięcie Cyryla niż samo prowadzenie
„A skądże mi to, że Matka mojego Pana przychodzi do mnie?”
Łk 1,43