Wspomnienie św. Atanazego, biskupa i doktora Kościoła

Wspomnienie świętego Atanazego, biskupa Aleksandrii i doktora Kościoła, obchodzone jest 2 maja, w rocznicę jego śmierci w 373 roku. Jest to wspomnienie obowiązkowe, z zachowaniem białego koloru liturgicznego. W polskich kalendarzach data ta bywa przenoszona, jeśli koliduje z uroczystością Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, pierwotnie przypadającą na 3 maja.

Diakon na soborze

Święty Atanazy urodził się około 295 roku w Aleksandrii. W 325 roku, jako diakon, uczestniczył w soborze nicejskim, gdzie nie miał prawa głosu, ale odznaczał się stanowczością w sprzeciwie wobec nauk Ariusza. Spór dotyczył istoty relacji między Ojcem a Synem Bożym – czy Syn jest współistotny Ojcu, czy tylko najdoskonalszym ze stworzeń. Sobór przyjął pierwszą opcję, wprowadzając do wyznania wiary greckie słowo homoousios, co oznacza „współistotny”. Atanazy poświęcił resztę życia na obronę tej doktryny.

Pięć wygnań

Biskupem Aleksandrii został w 328 roku i pełnił tę funkcję formalnie aż do śmierci, choć przez około 17 lat przebywał na wygnaniu. Pięciokrotnie usuwano go z urzędu, średnio co 6-7 lat, za sprawą kolejnych cesarzy, którzy zwykle popierali arian. Jego wygnania miały miejsce w Trewirze, Rzymie i na pustyni wśród mnichów. Z tego okresu pochodzi łacińskie powiedzenie Athanasius contra mundum, czyli „Atanazy przeciw światu”.

Pisma

Do jego najważniejszych dzieł należą O wcieleniu Słowa, cztery Mowy przeciw arianom oraz Żywot św. Antoniego, biografia egipskiego pustelnika, która wpłynęła na rozpowszechnienie życia monastycznego na Zachodzie. Warto zaznaczyć, że tzw. wyznanie atanazjańskie (Quicumque) nie zostało napisane przez niego – powstało znacznie później w Galii. Święty Atanazy jest jednym z czterech wielkich doktorów Kościoła Wschodu, obok Bazylego Wielkiego, Grzegorza z Nazjanzu i Jana Chryzostoma.

List, który ustalił kanon

Jako biskup Aleksandrii, Atanazy co roku wysyłał list wielkanocny, zawierający daty świąt i wskazówki dla wiernych. W liście z 367 roku wymienił księgi uznawane za natchnione, co stanowi najstarszy znany spis Nowego Testamentu składającego się z 27 ksiąg, zgodnie z obecnym kanonem. Dla historii kształtowania się kanonu biblijnego jest to dokument o kluczowym znaczeniu.

„W dobrych zawodach wystąpiłem, bieg ukończyłem, wiary ustrzegłem.”

2 Tm 4,7