Wspomnienie św. Antoniego, opata
17 stycznia Kościół katolicki obchodzi wspomnienie obowiązkowe św. Antoniego, opata, znanego również jako ojciec monastycyzmu. Tego dnia liturgia przyjmuje biały kolor szat liturgicznych. Warto zaznaczyć, że św. Antoni, którego wspomnienie przypada dziś, to egipski pustelnik z IV wieku, a nie św. Antoni z Padwy, którego wspomnienie obchodzone jest 13 czerwca.
Zdanie usłyszane w kościele
Św. Antoni urodził się około 251 roku w środkowym Egipcie, w zamożnej rodzinie chrześcijańskiej. Miał około dwudziestu lat, gdy stracił rodziców. Pod wpływem usłyszanego w kościele czytania o bogatym młodzieńcu i wezwania do rozdania majątku ubogim, postanowił dosłownie zrealizować te słowa. Zabezpieczył przyszłość młodszej siostry, rozdał pozostały majątek i wycofał się najpierw na obrzeża wsi, a następnie w głąb pustyni, by ostatecznie osiedlić się w górach nad Morzem Czerwonym. Zmarł 17 stycznia 356 roku, według tradycji w wieku przekraczającym sto lat.
Książka, która rozniosła ideę
Św. Antoni nie pozostawił po sobie pism ani reguły życia zakonnego. Jego wpływ na rozwój monastycyzmu wynika z biografii napisanej przez św. Atanazego, biskupa Aleksandrii, zatytułowanej Żywot św. Antoniego. Dzieło to, przetłumaczone na łacinę jeszcze w IV wieku, stało się kluczowym tekstem propagującym ideę życia pustelniczego w całym cesarstwie rzymskim. Św. Augustyn w swoich Wyznaniach przyznaje, że lektura tej książki była przełomowym momentem w jego nawróceniu. Gdyby nie Żywot św. Antoniego, zachodni monastycyzm, a co za tym idzie, reguła benedyktyńska, mogłyby przybrać inny kształt.
Ogień świętego Antoniego
W średniowieczu św. Antoni został związany z opieką nad chorymi na zatrucie sporyszem – chorobę o gwałtownym, palącym przebiegu, nazywaną ogniem świętego Antoniego. W XI wieku powstało zgromadzenie antonianów, które zajmowało się prowadzeniem szpitali dla tych chorych. Z tego powodu św. Antoni jest również patronem ochrony przed pożarami oraz zwierząt gospodarskich. W wielu krajach 17 stycznia, w dniu jego wspomnienia, błogosławi się bydło i konie. W ikonografii często przedstawiany jest ze świnią, dzwonkiem i laską zakończoną greckim krzyżem w kształcie litery T.
Kuszenie świętego Antoniego
Opisane przez św. Atanazego zmagania św. Antoniego z demonami stały się jednym z najczęściej przedstawianych motywów w sztuce europejskiej. Malowali je między innymi Hieronymus Bosch, Matthias Grünewald i Salvador Dalí. Nieprzypadkowo – ołtarz Grünewalda z Isenheim, na którym artysta umieścił jedną z najbardziej drastycznych wersji tej sceny, powstał dla szpitala antonianów, gdzie leczono chorych na sporysz. Obraz cierpienia miał być dla nich szczególnie wymowny i bezpośredni.
„Jeśli chcesz być doskonały, idź, sprzedaj, co posiadasz, i rozdaj ubogim, a będziesz miał skarb w niebie. Potem przyjdź i chodź za Mną!”
Mt 19,21