Światowy Dzień Słuchania

Światowy Dzień Słuchania obchodzony jest corocznie 18 lipca, podkreślając, że słuchanie to nie tylko bierne odbieranie dźwięków, ale także uważna postawa wobec otoczenia akustycznego. Święto promuje ekologię dźwiękową, czyli refleksję nad krajobrazem akustycznym naszego świata i tym, co on mówi o naszej rzeczywistości. Inicjatywa powstała w 2010 roku i skupia głównie środowiska akustyków, dźwiękowców oraz pasjonatów nagrań terenowych.

Geneza Światowego Dnia Słuchania

Pomysłodawcą święta jest World Listening Project (WLP), organizacja non-profit założona w 2008 roku, zajmująca się badaniem świata poprzez słuchanie i nagrania terenowe. W 2010 roku WLP ogłosiło pierwszy Światowy Dzień Słuchania, wybierając datę 18 lipca – dzień urodzin kanadyjskiego kompozytora Raymonda Murraya Schafera. Inicjatywa nawiązuje do ruchu ekologii dźwiękowej, rozwijanego w Kanadzie od lat 60. XX wieku.

Raymond Murray Schafer – ojciec ekologii dźwiękowej

Schafer (1933-2021) jest twórcą pojęcia „soundscape” i prekursorem ekologii dźwiękowej – dyscypliny badającej relacje między człowiekiem a środowiskiem poprzez dźwięk. Prowadził badania na Simon Fraser University w Vancouver, gdzie realizował World Soundscape Project, dokumentując zmiany w brzmieniu miast i krajobrazu wraz z postępującą industrializacją. Jego książka „The Tuning of the World” (1977) pozostaje ważnym punktem odniesienia dla badaczy. Schafer komponował także muzykę środowiskową, np. utwór „Music for Wilderness Lake”, w którym dwunastu puzonistów grało wokół jeziora w Ontario, wykorzystując echa niesione po wodzie.

Obchody Światowego Dnia Słuchania

Każdego roku WLP wyznacza temat przewodni, wokół którego organizowane są wydarzenia, np. dźwięki natury, hałas miejski czy muzyka tradycyjna. Do najpopularniejszych form obchodów należą:

• spacery dźwiękowe (soundwalks) po miastach i terenach naturalnych,
• sesje nagrań terenowych (field recording),
• warsztaty i wykłady z zakresu ekologii dźwiękowej,
• publiczne odsłuchy nagrań i performanse dźwiękowe.

Wydarzenia są otwarte i nie wymagają specjalistycznego przygotowania muzycznego.

Obchody w Polsce

W Polsce Światowy Dzień Słuchania jest obchodzony głównie w środowiskach akademickich i artystycznych związanych z dźwiękiem. Nie ma masowych obchodów, jak w Ameryce Północnej. Wzmianki o święcie pojawiają się w kalendarzach internetowych oraz na profilach osób zajmujących się muzyką eksperymentalną i realizacją dźwięku, które wykorzystują ten dzień do publikowania nagrań terenowych.

Jak świętować Światowy Dzień Słuchania?

Nie potrzeba specjalistycznego sprzętu ani wykształcenia muzycznego, aby dołączyć do obchodów. Można:

• na kilka minut usiąść w ciszy i wypisać wszystkie słyszalne dźwięki,
• nagrać telefonem odgłosy z ulicy, lasu lub domu i odsłuchać je później,
• przejść znaną trasę spacerową, skupiając się wyłącznie na dźwiękach.

To najprostszy sposób, aby zrozumieć ideę Schafera – że świat warto nie tylko oglądać, ale i słuchać. Już kilka minut takiej praktyki pozwala dostrzec dźwięki, które zwykle giną w codziennym pośpiechu.

Ciekawostki

1. Termin "soundscape", spopularyzowany przez Schafera, funkcjonuje dziś w naukach o środowisku obok takich pojęć jak ekosystem czy biotop.
2. Field recording, czyli nagrywanie dźwięków otoczenia, wyrósł z tej samej tradycji co Światowy Dzień Słuchania i dziś jest osobną dziedziną sztuki dźwiękowej.
3. Schafer był pierwszym laureatem prestiżowej Nagrody Jules Légera, przyznawanej kanadyjskim kompozytorom muzyki poważnej, którą otrzymał w 1978 roku.