Światowy Dzień Konsumenta

Światowy Dzień Konsumenta, znany również jako Światowy Dzień Praw Konsumenta, obchodzony jest corocznie 15 marca. To międzynarodowe święto upamiętnia przemówienie prezydenta Stanów Zjednoczonych, Johna F. Kennedy’ego, z 1962 roku, w którym po raz pierwszy wyraźnie sformułowano cztery podstawowe prawa kupujących. W Polsce obchody tej daty mają miejsce od 2000 roku, a patronują im głównie Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz organizacje konsumenckie.

Dlaczego właśnie 15 marca?

15 marca 1962 roku prezydent Kennedy wygłosił przed Kongresem USA specjalne orędzie, w którym po raz pierwszy wskazał cztery fundamentalne prawa konsumentów: prawo do informacji, prawo do wyboru, prawo do bezpieczeństwa oraz prawo do bycia wysłuchanym. To wystąpienie stało się punktem odniesienia dla polityki konsumenckiej na całym świecie, a jego rocznicę wybrano na datę święta dwie dekady później.

Międzynarodowe rozprzestrzenienie idei Kennedy’ego

W 1983 roku, dwadzieścia jeden lat po przemówieniu, organizacja Consumers International (wcześniej IOCU) ogłosiła 15 marca Światowym Dniem Praw Konsumenta. W 1985 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło Wytyczne w sprawie ochrony konsumenta, zobowiązując rządy do konkretnych działań na rzecz kupujących. W Polsce święto obchodzone jest od 2000 roku, a od 2021 roku aktywnie angażuje się w nie UOKiK poprzez kampanie edukacyjne.

Cztery prawa, które wciąż są aktualne

Prawa sformułowane przez Kennedy’ego znajdują dziś odzwierciedlenie w prawie unijnym i krajowym. Obejmują one:

• prawo do informacji – o produkcie i jego cenie,
• prawo do wyboru – dostępu do różnych ofert bez przymusu,
• prawo do bezpieczeństwa – towarów i usług niezagrażających zdrowiu,
• prawo do reprezentacji – bycia wysłuchanym w decyzjach dotyczących kupujących.

Kiedy reklamujemy wadliwy produkt lub odstępujemy od umowy online, korzystamy właśnie z tych praw, choć rzadko łączymy je z historycznym przemówieniem.

Jak świętować Światowy Dzień Konsumenta?

Święto ma sens, gdy przekłada się na konkretne działania. Przed 15 marca warto zapoznać się ze swoimi prawami przy reklamacji – terminami odpowiedzi sprzedawcy, kosztami odesłania towaru czy różnicami między rękojmią a gwarancją. Można skorzystać z pomocy rzecznika konsumentów w przypadku nierozwiązanych sporów. Nieuczciwe praktyki rynkowe można zgłaszać do UOKiK, a spory transgraniczne w UE – do Europejskiego Centrum Konsumenckiego.

Konsument to nie tylko klient w sklepie

Prawa konsumenta dotyczą wszelkich transakcji, nie tylko zakupów w sklepach. Pasażerowie lotniczy, klienci banków, operatorów telekomunikacyjnych czy dostawców energii również są konsumentami. W Polsce nad przestrzeganiem tych praw czuwają wyspecjalizowane instytucje, takie jak UKE, Rzecznik Finansowy, KNF, URE czy Rzecznik Praw Pasażera. System ten wyrównuje szanse w sporach z przedsiębiorcami, którzy często dysponują większą wiedzą prawną. Światowy Dzień Konsumenta przypomina o korzyściach płynących z korzystania z tych instytucji.

„Konsumenci, z definicji, obejmują nas wszystkich.”

John F. Kennedy, przemówienie do Kongresu USA, 1962

Ciekawostki

1. Zanim Consumers International ogłosiła święto, organizacja działała pod nazwą IOCU i zrzeszała związki konsumenckie z ponad stu dwudziestu krajów.
2. W 1985 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ jednomyślnie przyjęło Wytyczne w sprawie ochrony konsumenta, zobowiązujące rządy państw członkowskich do konkretnych działań.
3. W Polsce ideę święta oficjalnie przyjęto w 2000 roku, a od 2021 roku UOKiK prowadzi z tej okazji cotygodniowe kampanie edukacyjne o bezpieczeństwie w sieci.