Światowy Dzień Dawcy Szpiku

Światowy Dzień Dawcy Szpiku, obchodzony 22 września, to dzień poświęcony osobom, które oddały szpik lub komórki macierzyste obcej osobie. Warto zaznaczyć, że międzynarodowe obchody organizowane przez World Marrow Donor Association przypadają w trzecią sobotę września, co oznacza, że dokładna data co roku się zmienia. Stałym elementem kalendarza jest 22 września, choć nie jest to sztywna reguła obchodów.

Dla kogo jest to święto

Święto skierowane jest przede wszystkim do dawców niespokrewnionych. Są to osoby, które zarejestrowały się w bazie dawców, przez lata nie myślały o tym, aż w końcu otrzymały informację, że ich kod zgodności HLA pasuje do chorego, którego nigdy nie poznały. Zgodność antygenów HLA jest kluczowym warunkiem, dlatego bazy dawców muszą być obszerne, aby zwiększyć szanse chorych na białaczkę na znalezienie genetycznego bliźniaka.

Święto ma podwójne znaczenie: z jednej strony jest wyrazem wdzięczności dla tych, którzy już oddali szpik, z drugiej – przypomnieniem, że każda nowa rejestracja zwiększa szanse innych na znalezienie odpowiedniego dawcy. Bez tej drugiej części obchody byłyby jedynie symbolicznym gestem.

Jak przebiega oddanie szpiku

W większości przypadków pobiera się komórki macierzyste z krwi obwodowej. Dawca przyjmuje lek stymulujący uwalnianie komórek, a następnie poddaje się zabiegowi separacji komórek, który trwa kilka godzin i przypomina oddawanie osocza. Alternatywna metoda polega na pobraniu szpiku z talerza kości biodrowej w znieczuleniu ogólnym, bez ingerencji w kręgosłup. Szpik regeneruje się w ciągu kilku tygodni.

Jak zostać dawcą szpiku w Polsce

Proces rejestracji jest prosty i bezpłatny. Wymaga wymazu z policzka lub pobrania krwi.

• Wybierz ośrodek dawców szpiku – w Polsce działa kilka takich ośrodków, które raportują do Centralnego Rejestru Niespokrewnionych Potencjalnych Dawców Szpiku i Krwi Pępowinowej prowadzonego przez Poltransplant.
• Wypełnij ankietę medyczną i pobierz zestaw do wymazu lub zgłoś się na akcję rejestracyjną, np. podczas wydarzenia sportowego lub w szkole wyższej.
• Sprawdź kryteria wieku i zdrowia – rejestry przyjmują zazwyczaj osoby pełnoletnie do około 55. roku życia.
• Aktualizuj dane kontaktowe – telefon może zadzwonić po latach od rejestracji.

Historia przeszczepiania szpiku

Przełom w medycynie nastąpił w drugiej połowie XX wieku dzięki amerykańskiemu lekarzowi E. Donnalowi Thomasowi, który w 1990 roku otrzymał Nagrodę Nobla za prace nad przeszczepianiem komórek. W Polsce pierwszy udany przeszczep szpiku wykonano w 1984 roku w Warszawie przez zespół prof. Wiesława Wiktora Jędrzejczaka. Od tego czasu metoda ta stała się standardem leczenia białaczek, chłoniaków i ciężkich niedokrwistości. Kluczowe okazało się nie samo pobranie, ale umiejętność dobierania dawców i radzenia sobie z reakcją przeszczepu przeciwko gospodarzowi.

Jak uczcić Światowy Dzień Dawcy Szpiku

Najlepszym sposobem na uczczenie tego dnia jest rejestracja w bazie dawców, jeśli spełnia się kryteria, lub zachęcenie innych do rejestracji. Ważne jest również obalanie mitów, np. że pobranie szpiku to ryzykowna operacja kręgosłupa. Jeśli w Twoim otoczeniu ktoś przeszedł przeszczepienie, to doskonała okazja, aby zapytać, jak się czuje. Święta takie jak ten mają na celu przełożenie statystyk na konkretne decyzje jednostek.

„Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat.”

Miszna, traktat Sanhedryn

Ciekawostki

1. Międzynarodowe obchody dnia dawcy szpiku przypadają w trzecią sobotę września, więc data jest ruchoma.
2. Zgodność między dawcą a biorcą ocenia się na podstawie antygenów zgodności tkankowej HLA, a nie grupy krwi.
3. Po przeszczepieniu biorca może z czasem przejąć grupę krwi swojego dawcy.
4. Rejestracja w bazie dawców zaczyna się zwykle od zwykłego wymazu z wewnętrznej strony policzka.