Początek Astronomicznej Wiosny

20 marca w większości lat XXI wieku to Początek Astronomicznej Wiosny, czyli moment równonocy wiosennej, w którym Słońce przekracza równik niebieski. W niektórych latach data ta przesuwa się na 19 lub 21 marca, co różni ją od tradycyjnej daty 21 marca znanej z kalendarzy szkolnych.

Równonoc wiosenna to chwila, gdy środek tarczy słonecznej znajduje się nad równikiem Ziemi, a dzień i noc trwają niemal równo na całym świecie. Astronomowie precyzyjnie wyliczają ten moment, co sprawia, że Początek Astronomicznej Wiosny co roku wypada nieco wcześniej niż w poprzednim, aż do korekty wprowadzanej przez rok przestępny.

Data równonocy przesuwa się, ponieważ rok kalendarzowy liczy 365 dni, a pełny obieg Ziemi wokół Słońca trwa około 365 dni, 5 godzin i 49 minut. Ta różnica powoduje, że w ciągu trzech lat równonoce przesuwają się o około 18 godzin do przodu, a rok przestępny cofa je. Dlatego w XXI wieku Początek Astronomicznej Wiosny najczęściej przypada 20 marca, rzadziej 19 lub 21 marca.

Od równonocy wiosennej dzień na półkuli północnej stopniowo się wydłuża – w Polsce przybywa go średnio prawie 3 minuty dziennie. W tym czasie Słońce wschodzi i zachodzi niemal dokładnie w punktach geograficznych, co jest wykorzystywane przez fotografów. W tygodniach wokół równonocy rośnie też prawdopodobieństwo wystąpienia zórz polarnych widocznych nad Polską.

Warto odróżnić Początek Astronomicznej Wiosny od innych dat:
– wiosny meteorologicznej (zawsze zaczynającej się 1 marca, używanej przez klimatologów),
– wiosny kalendarzowej (obchodzonej w Polsce 21 marca jako Pierwszy Dzień Wiosny, związanej z Dniem Wagarowicza).

Tylko astronomiczna wiosna wynika bezpośrednio z ruchu Ziemi wokół Słońca, dlatego wśród miłośników astronomii uznawana jest za najbardziej „prawdziwy” początek sezonu.

Kalendarz gregoriański, którym posługujemy się obecnie, powstał właśnie po to, by Początek Astronomicznej Wiosny nie przesuwał się zbyt daleko. Wcześniejszy kalendarz juliański gromadził błąd, przez co do XVI wieku równonoc przesunęła się na połowę marca. Reforma gregoriańska z 1582 roku pominęła 10 dni, przywracając równonoc w okolice 21 marca, skąd z czasem przesunęła się na 19-21 marca.

Dla obserwatorów nieba Początek Astronomicznej Wiosny to sygnał do planowania wieczornych obserwacji. Dłuższe dni oznaczają krótszy czas na patrzenie w gwiazdy, ale cieplejsze noce sprzyjają dłuższym sesjom, szczególnie w drugiej połowie marca i w kwietniu.

Ciekawostki

1. Rok astronomiczny (zwrotnikowy) trwa około 365 dni, 5 godzin i 49 minut, czyli prawie 6 godzin dłużej niż rok kalendarzowy - to właśnie ta różnica przesuwa datę równonocy.
2. W dniu równonocy Słońce wschodzi i zachodzi niemal dokładnie w punktach geograficznego wschodu i zachodu, co wykorzystują fotografowie i architekci przy projektowaniu budynków.
3. Po równonocy wiosennej dzień w Polsce wydłuża się średnio o blisko 3 minuty na dobę, aż do przesilenia letniego w czerwcu.