Parilia

21 kwietnia obchodzone jest święto Parilia, starożytne rzymskie święto ku czci Pales, bóstwa opiekującego się pasterzami i stadami. Według tradycji przekazanej przez historyka Marka Terencjusza Warrona, tego dnia w 753 roku p.n.e. Romulus miał założyć Rzym, dlatego Parilia bywa nazywana symbolicznymi urodzinami Wiecznego Miasta.

Pales i pochodzenie nazwy Parilia

Pales to postać o niejasnej naturze – w zależności od źródeł przedstawiana jest jako bóg lub bogini, czczona głównie przez ludność wiejską w Lacjum. Nazwa Parilia, spotykana także jako Palilia, pochodzi od jej imienia. Niektórzy badacze łączyli ją z nazwą wzgórza Palatyn, choć obecnie większość skłania się ku etymologii wiążącej Palatyn z postacią Pallanta.

Obchody Parilii w starożytnym Rzymie

Święto miało charakter oczyszczający i zapewniający pomyślność stadom. Rytuał obejmował:

• składanie Pales ofiar z miodu, mleka i ciast,
• rozpalanie ognisk i przeprowadzanie przez nie siebie oraz zwierząt,
• oczyszczanie obór i pastwisk przed nowym sezonem wypasu.

W I wieku p.n.e. Pales otrzymała własną świątynię, co podkreślało jej znaczenie nawet w miejskim Rzymie. Rzymski poeta Owidiusz opisał te obrzędy w poemacie Fasti, wspominając m.in. o skakaniu przez trzy rzędy ognia – szczegół ten pozostaje głównym źródłem wiedzy o przebiegu święta. Z czasem wiejski rytuał pasterski połączył się z miejskim charakterem Rzymu, tworząc jednolitą tradycję.

Parilia jako urodziny Rzymu

Datę założenia Rzymu na 21 kwietnia 753 roku p.n.e. wyliczył Warron przy współpracy z astrologiem Lucjuszem Tarutiuszem Firmanusem. Choć starożytne źródła podają różne lata (np. 754 czy 772 p.n.e.), to właśnie Parilia na stałe związała się z legendą o Romulusie i Remusie.

Parilia współcześnie

W IV wieku n.e. chrześcijańscy władcy oficjalnie zakazali obchodów Parilii. Dziś Rzym upamiętnia to święto pod nazwą Natale di Roma („urodziny Rzymu”), obchodzone od 1945 roku z inscenizacjami historycznymi w Circus Maximus i udziałem grup rekonstrukcyjnych. Widowiska obejmują m.in. tracciato del solco – odtworzenie rytuału wyznaczania granic nowej osady.

W Polsce Parilia nie jest świętem oficjalnym, ale bywa okazją do spotkań miłośników historii starożytnego Rzymu. Niektóre grupy neopogańskie nawiązują do niej jako święta natury i płodności. Nazwa funkcjonuje czasem jako „Urodziny Rzymu”, choć to raczej opis niż oficjalna nazwa.

Aby uczcić Parilię, można sięgnąć do źródeł – np. przeczytać fragment Fasti Owidiusza opisujący skakanie przez ogień lub prześledzić trasę dawnego pomerium, pierwotnej granicy miasta wokół Palatynu. To skromny, ale znaczący sposób, by uświadomić sobie, że 21 kwietnia od ponad 2000 lat ma dla Rzymu wyjątkowe znaczenie.

„Ab urbe condita - od założenia miasta.”

rzymski system liczenia lat, wprowadzony przez Warrona

Ciekawostki

1. Datę założenia Rzymu wyliczył w I wieku p.n.e. historyk Warron wraz z astrologiem Lucjuszem Tarutiuszem Firmanusem, a starożytne źródła podają też inne lata, np. 754 czy 772 p.n.e.
2. Rzymianie w czasie Parilii przeskakiwali wraz ze swoimi zwierzętami przez ogniska, co miało oczyścić stada przed kolejnym rokiem wypasu.
3. Współczesny Rzym obchodzi tę rocznicę od 1945 roku pod nazwą Natale di Roma, z inscenizacjami historycznymi wokół Circus Maximus.