Ogólnopolski Dzień Tabaki

17 lipca obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Tabaki – święto poświęcone sproszkowanemu tytoniowi zażywanemu przez nos, które w Polsce zachowało się głównie na Kaszubach. Data ta upamiętnia otwarcie pierwszej polskiej fabryki tabaki w Sandomierzu w 1704 roku. Do świętowania wystarczy niewielka ilość proszku i tradycyjne kichnięcie.

Pochodzenie tabaki w Polsce

Fabryka tabaki w Sandomierzu powstała w 1704 roku dzięki przywilejowi króla Augusta II Sasa. Moda na wciąganie sproszkowanego tytoniu dotarła do Polski na początku XVII wieku, prawdopodobnie z Francji – stąd nazwa pochodząca od francuskiego „tabac à priser”. Tytoń trafił do Europy z Ameryki za pośrednictwem hiszpańskich i portugalskich żeglarzy, choć jego historia sięga czasów prekolumbijskich. Popularność tabaki wśród europejskich elit zawdzięcza się Katarzynie Medycejskiej, która stosowała ją na migreny.

Dlaczego Kaszuby?

Choć fabryka tabaki powstała w Sandomierzu, to właśnie na Kaszubach tradycja ta przetrwała jako żywa zwyczajowość. Poczęstowanie kogoś tabaką było wyrazem szacunku, a tabakierka wręczana panu młodemu symbolizowała jego dojrzałość. Zwyczaj ten, choć dziś głównie symboliczny, wciąż funkcjonuje w niektórych rodzinach.

Współczesne zażywanie tabaki

Tabakę zażywa się na różne sposoby: poprzez posypanie na nadgarstek i wciągnięcie przez nos, za pomocą specjalnej rurki, a na Kaszubach także jako gest towarzyski. Istnieje kilka odmian, takich jak tabaka błyskawiczna czy paryska, różniące się mieszankami aromatów.

• Posypanie tabaki na nadgarstek i wciągnięcie przez nos
• Zażywanie przez rurkę
• Poczęstowanie tabaką jako gest towarzyski na Kaszubach

Ciekawostka kulturalna

Motyw tabaki obecny jest w polskiej kulturze m.in. w operze Stanisława Moniuszki „Straszny dwór”. Kaszubi mają swoje powiedzenie: „Ni ma dnia bez tabacki!”. Warto odróżniać tabakę od tytoniu do żucia (np. snus), ponieważ tabaka to wyłącznie proszek wciągany przez nos, podczas gdy nikotyna trafia do organizmu przez śluzówkę, a nie płuca. Osoba zażywająca tabakę nazywana jest tabaczarzem lub tabacznikiem – to archaiczne słowo przetrwało niemal bez zmian od staropolskich czasów.

Jak uczcić Dzień Tabaki?

Można spróbować tabaki podczas lokalnych festynów na Kaszubach, odwiedzić muzeum w Chmielnie (gdzie zgromadzono ponad 600 tabakierek) lub wziąć udział w Mistrzostwach Polski w Zażywaniu Tabaki. Nawet bez wyjazdu warto opowiedzieć o tym zapomnianym fragmencie polskiej historii – to mało znana, ale ciekawa tradycja.

„Ni ma dnia bez tabacki!”

kaszubskie przysłowie

Ciekawostki

1. Muzeum w Chmielnie ma w zbiorach ponad 600 ręcznie zdobionych tabakierek.
2. Na Kaszubach tabakierka z rogu bywała prezentem ślubnym symbolizującym dojrzałość pana młodego.
3. Mistrzostwa Polski w Zażywaniu Tabaki odbywają się co roku w Chmielnie podczas Festiwalu Tradycji Kaszubskich.