Międzynarodowy Dzień Świadomości o Stratach i Marnotrawstwie Żywności

Międzynarodowy Dzień Świadomości o Stratach i Marnotrawstwie Żywności obchodzony jest 29 września, ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 19 grudnia 2019 roku, a pierwsze obchody miały miejsce w 2020 roku. Problem marnowania żywności, choć abstrakcyjny, staje się namacalny, gdy przyjrzymy się liczbom – znaczna część produkowanej na świecie żywności nigdy nie trafia do spożycia.

Rozmiar problemu w liczbach

Według danych FAO, około 13% żywności ulega zniszczeniu już po zbiorach, zanim dotrze do sklepu – psuje się w transporcie, magazynach lub z powodu niewłaściwego przechowywania. Kolejne 19%, czyli ponad miliard ton, marnuje się na poziomie sklepów, gastronomii i gospodarstw domowych. Co istotne, aż 60% tego marnotrawstwa przypada na domowe kuchnie – nie na fabryki czy hipermarkety, lecz na lodówki i kosze na śmieci zwykłych ludzi.

Dlaczego to więcej niż kwestia sumienia

Marnowana żywność to nie tylko strata finansowa, choć ta również jest ogromna – sięga setek miliardów dolarów rocznie. To także wpływ na środowisko: produkcja i utylizacja niewykorzystanej żywności odpowiada za około 10% globalnych emisji gazów cieplarnianych, więcej niż niektóre sektory przemysłu. Dzieje się to w czasie, gdy setki milionów ludzi na świecie wciąż cierpią głód – teoretycznie marnowana żywność mogłaby nakarmić ponad miliard osób rocznie.

Dlaczego akurat 29 września

Data nie ma symbolicznego znaczenia historycznego – została wybrana przez ONZ jako termin do corocznego podsumowania i mobilizacji działań przed kolejnym rokiem. Dzień współorganizowany jest przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) oraz Program Środowiskowy ONZ (UNEP), a jego obchody zazwyczaj towarzyszą publikacji rocznych raportów podsumowujących postępy w ograniczaniu strat żywności.

Marnowanie żywności w Polsce

Dane dotyczące marnowania żywności w Polsce są niejednoznaczne – różne badania podają wartości od kilkudziesięciu do ponad dwustu kilogramów rocznie na osobę, w zależności od metodologii i zakresu analizy (tylko gospodarstwa domowe czy cały łańcuch dostaw). Niezależnie od przyjętej liczby, obraz jest spójny: marnujemy więcej, niż jesteśmy w stanie racjonalnie wytłumaczyć, a największa część strat powstaje w domowych kuchniach. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi aktywnie włącza się w obchody 29 września, zwracając uwagę zarówno na straty po stronie rolników, jak i konsumentów – od zniszczeń przy zbiorach po codzienne nawyki zakupowe.

Co można zrobić już dziś

Ponieważ największy udział w marnotrawstwie mają gospodarstwa domowe, to właśnie tam można wprowadzić najprostsze zmiany. Kilka praktycznych wskazówek na Międzynarodowy Dzień Świadomości:

• Planować zakupy w oparciu o faktyczną zawartość lodówki, a nie o pamięć.
• Rozróżniać daty „najlepiej spożyć przed” (sugestia jakości) od „należy spożyć do” (termin ważności).
• Zamrażać nadwyżki żywności, zamiast czekać, aż się zepsują.

Choć żadna z tych zmian nie rozwiąże globalnego problemu samodzielnie, ich wprowadzenie na masową skalę może przynieść realną różnicę.

„Chleba się nie wyrzuca.”

polskie przysłowie ludowe

Ciekawostki

1. Gospodarstwa domowe odpowiadają za około 60 procent całego marnotrawstwa żywności na świecie.
2. Produkcja i utylizacja zmarnowanej żywności generuje około 10 procent globalnych emisji gazów cieplarnianych.
3. Dzień organizują wspólnie FAO i Program Środowiskowy ONZ (UNEP).