Międzynarodowy Dzień Pamięci Osób Zaginionych

30 sierpnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pamięci Osób Zaginionych, poświęcony osobom, które zniknęły wbrew swojej woli – zatrzymanym, uprowadzonym lub przetrzymywanym w tajemnicy przed rodzinami. Data ta ma podwójne pochodzenie: od 1981 roku przypominały o niej organizacje pozarządowe, a w 2010 roku formalnie uznało ją Zgromadzenie Ogólne ONZ.

Geneza Międzynarodowego Dnia Pamięci Osób Zaginionych

Inicjatywa powstała w Ameryce Łacińskiej. FEDEFAM, czyli Latynoamerykańska Federacja Stowarzyszeń Krewnych Zaginionych Więźniów, została założona w 1981 roku w Kostaryce i od początku działała na rzecz międzynarodowego uznania problemu wymuszonych zaginięć, powszechnych w ówczesnych reżimach wojskowych regionu. Dopiero po blisko trzech dekadach, rezolucją 65/209 z 21 grudnia 2010 roku, Zgromadzenie Ogólne ONZ oficjalnie ustanowiło 30 sierpnia Międzynarodowym Dniem Ofiar Wymuszonych Zaginięć, obchodzonym od 2011 roku – pod nieco inną, ale pokrewną nazwą.

Skala problemu wymuszonych zaginięć

Według definicji ONZ z Deklaracji o ochronie wszystkich osób przed wymuszonym zaginięciem (1992), wymuszone zaginięcie to zatrzymanie, uwięzienie lub uprowadzenie połączone z odmową ujawnienia losu lub miejsca pobytu ofiary. Organizacje praw człowieka szacują, że zjawisko to dotyczyło co najmniej 85 krajów, a rodziny ofiar latami żyją w niepewności, bez możliwości pochówku czy zamknięcia żałoby – co określa się mianem „zamrożonego cierpienia”.

Grupy dotknięte problemem

Dzień ten jest skierowany głównie do rodzin osób zaginionych w wyniku działań reżimów, konfliktów zbrojnych i przemocy politycznej – a więc do innej grupy niż osoby zaginione w wyniku wypadków czy ucieczek z domu, choć w języku potocznym oba zjawiska bywają mylone. Prawo międzynarodowe traktuje systemowe wymuszone zaginięcia jako zbrodnię przeciwko ludzkości, która nie ulega przedawnieniu, niezależnie od czasu, jaki upłynął od zdarzenia.

Rola organizacji międzynarodowych

Instytucje takie jak Międzynarodowa Komisja ds. Osób Zaginionych (ICMP), Amnesty International czy Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka wykorzystują ten dzień do publikowania raportów i apeli o wznowienie śledztw w sprawach utkniętych w martwym punkcie. Dla rodzin jest to często jedyna okazja w roku, by ich sprawa ponownie znalazła się w mediach.

Postęp nauki w identyfikacji ofiar

Rozwój badań genetycznych znacząco poprawił sytuację wielu rodzin – analiza DNA pozwala dziś identyfikować szczątki osób zaginionych dekady temu, w tym ofiar dawnych konfliktów zbrojnych. Organizacje takie jak ICMP prowadzą rozbudowane bazy danych genetycznych krewnych, licząc na dopasowanie po wielu latach niepewności.

Jak uczcić Międzynarodowy Dzień Pamięci Osób Zaginionych

To dzień solidarności z rodzinami oczekującymi na odpowiedzi. Można go uczcić na kilka sposobów:

• zapoznając się z działalnością organizacji takich jak ICMP lub Amnesty International;
• wspierając lokalne inicjatywy dokumentujące losy osób zaginionych w konfliktach zbrojnych;
• dzieląc się w mediach społecznościowych rzetelnymi informacjami o problemie, zamiast pustych symboli.

Międzynarodowy Dzień Pamięci Osób Zaginionych przypomina, że za każdą statystyką stoi rodzina, która wciąż nie usłyszała odpowiedzi na pytanie: gdzie jest nasz bliski.

Ciekawostki

1. Inicjatywę zapoczątkowała w 1981 roku FEDEFAM, Latynoamerykańska Federacja Stowarzyszeń Krewnych Zaginionych Więźniów, założona w Kostaryce.
2. Zgromadzenie Ogólne ONZ formalnie ustanowiło ten dzień dopiero rezolucją 65/209 z 21 grudnia 2010 roku, z pierwszymi obchodami w 2011 roku.
3. Systemowe wymuszone zaginięcia prawo międzynarodowe traktuje jako zbrodnię przeciwko ludzkości, która nie ulega przedawnieniu.