Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu obchodzony jest 27 stycznia, w rocznicę wyzwolenia niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau w 1945 roku. Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło ten dzień w 2005 roku, aby upamiętnić ofiary i przypomnieć światu o niebezpieczeństwach wynikających z nienawiści, uprzedzeń oraz obojętności wobec zbrodni.

Powstanie Dnia Pamięci

Dzień ten został ustanowiony rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 60/7 z 1 listopada 2005 roku. Data 27 stycznia nie jest przypadkowa – to dokładna rocznica wkroczenia Armii Czerwonej do obozu Auschwitz-Birkenau, kiedy świat po raz pierwszy zobaczył na szeroką skalę dowody Zagłady, dotąd znane głównie z relacji nielicznych świadków, którzy zdołali uciec.

Znaczenie ustanowienia dnia przez ONZ

Rezolucja podkreśla, że Holokaust odegrał kluczową rolę w powstaniu Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz w kształtowaniu międzynarodowego prawa praw człowieka, w tym Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i konwencji o zapobieganiu ludobójstwu z 1948 roku. Dzień ten ma przede wszystkim funkcję edukacyjną – przypominać, do czego prowadzi systemowa nienawiść, jeśli nie zostanie odpowiednio powstrzymana.

Obchody na świecie

Siedziba ONZ w Nowym Jorku organizuje uroczyste spotkania z udziałem ocalałych, dyplomatów i przedstawicieli organizacji żydowskich. W wielu krajach, w tym w Polsce, Dzień Pamięci łączy się z obchodami rocznicy wyzwolenia Auschwitz. W samym miejscu byłego obozu odbywają się uroczystości z udziałem ocalałych i ich rodzin, choć z roku na rok jest ich coraz mniej ze względu na naturalny upływ czasu.

Nauka płynąca z obchodów

Program obchodów obejmuje nie tylko uroczystości, ale także lekcje historii, projekcje filmów dokumentalnych i spotkania ze świadkami tamtych wydarzeń. Coraz więcej instytucji edukacyjnych korzysta z archiwów cyfrowych, ponieważ liczba żyjących świadków Holokaustu systematycznie maleje, co czyni ich relacje bezcennym źródłem historycznym.

Rola Polski w upamiętnianiu

Na terenie okupowanej Polski Niemcy zbudowali i prowadzili obóz Auschwitz-Birkenau, dlatego polskie instytucje, takie jak Muzeum Auschwitz-Birkenau, szkoły i samorządy, od lat aktywnie współtworzą międzynarodowy program obchodów, a nie tylko w nich uczestniczą. To odróżnia ten dzień od wielu innych świąt ONZ, które w Polsce mają często charakter głównie symboliczny.

Jak uczcić Dzień Pamięci z szacunkiem

To dzień żałoby i pamięci, a nie okazja do powierzchownych gestów. Warto:

• odwiedzić Muzeum Auschwitz-Birkenau lub zapoznać się z jego materiałami edukacyjnymi online;
• wysłuchać lub przeczytać relację ocalałego – wiele archiwów udostępnia je bezpłatnie;
• w szkołach i instytucjach kultury zorganizować lekcję historii opartą na źródłach, a nie na ogólnikach.

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu ma sens tylko wtedy, gdy pamięć o konkretnych ludziach i miejscach nie przeradza się w abstrakcyjny rytuał raz w roku.

Ciekawostki

1. W rezolucji 60/7 Zgromadzenie Ogólne ONZ wprost odrzuciło wszelkie zaprzeczanie Holokaustowi jako wydarzeniu historycznemu, w całości lub w części.
2. Rezolucja zobowiązuje państwa członkowskie ONZ do tworzenia programów edukacyjnych uczących o Holokauście, by zapobiegać przyszłym aktom ludobójstwa.
3. ONZ prowadzi program informacyjny „Holokaust i Organizacja Narodów Zjednoczonych”, angażujący także organizacje społeczeństwa obywatelskiego.