Międzynarodowy Dzień Języka Romskiego

Międzynarodowy Dzień Języka Romskiego obchodzony jest 5 listopada i upamiętnia język, którym posługują się Romowie, rozproszeni po całej Europie, mimo braku własnego państwa czy jednolitego standardu językowego. Święto ma stosunkowo krótką historię – narodziło się w Chorwacji, a UNESCO uznało je oficjalnie dopiero w 2015 roku.

Romowie – największa mniejszość etniczna Europy

Szacuje się, że społeczność romska w Europie liczy od 10 do 12 milionów osób, co czyni ją najliczniejszą mniejszością etniczną na kontynencie. Mimo to przez wieki Romowie nie mieli własnego terytorium ani państwa, a ich język, kultura i historia były często pomijane w oficjalnej edukacji większości krajów, w których żyją. Międzynarodowy Dzień Języka Romskiego jest symbolicznym gestem uznania dla znaczenia tego języka, który zasługuje na taką samą ochronę jak języki narodowe. Jego zanik byłby stratą nie tylko dla Romów, ale dla całej różnorodności językowej Europy.

Początki święta w Zagrzebiu

Pomysł obchodów narodził się 5 listopada 2008 roku w Zagrzebiu podczas prezentacji słownika chorwacko-romskiego. Romski działacz Veljko Kajtazi oraz Chorwackie Stowarzyszenie na rzecz Edukacji Romów „Kali Sara” zorganizowali wówczas uroczyste podpisanie karty poświęconej językowi romskiemu. Rok później Międzynarodowa Unia Romska i „Kali Sara” wydały wspólną deklarację wzywającą do międzynarodowego uznania tej daty.

Od Chorwacji do UNESCO

W 2012 roku parlament Chorwacji jako pierwszy na świecie oficjalnie poparł inicjatywę. Trzy lata później, w 2015 roku, na wniosek Chorwacji, UNESCO uznało 5 listopada Światowym Dniem Języka Romskiego. To nietypowa droga do międzynarodowego święta – od lokalnej uroczystości do oficjalnego wpisu w kalendarz UNESCO w niespełna dekadę.

Różnorodność języka romskiego

Język romski nie ma jednolitego standardu – składa się z wielu blisko spokrewnionych dialektów, używanych przez społeczności romskie od Bałkanów po Skandynawię. Eksperci wyróżniają kilkadziesiąt dialektów, które czasem różnią się na tyle, że użytkownicy z różnych regionów Europy mają trudności ze wzajemnym zrozumieniem. Przez wieki język ten funkcjonował głównie w formie ustnej, przekazywany z pokolenia na pokolenie, co podkreśla wagę jego ochrony i dokumentowania.

Jak uczcić Międzynarodowy Dzień Języka Romskiego?

Można to zrobić na kilka sposobów:

• Poznać podstawowe słowa w języku romskim, np. powitania.
• Zgłębić historię i kulturę Romów w swoim regionie – w Polsce mieszkają od co najmniej kilkuset lat.
• Zwrócić uwagę na marginalizację języków mniejszości etnicznych w edukacji.
• Sprawdzić, czy w okolicy działają organizacje lub świetlice skupiające społeczność romską.

Święto pokazuje, że nawet język bez własnego państwa może zostać uznany na arenie międzynarodowej – wymaga to jednak determinacji i lat konsekwentnych działań.

Ciekawostki

1. Święto zaczęło się od podpisania karty językowej podczas prezentacji słownika chorwacko-romskiego w Zagrzebiu w 2008 roku.
2. Chorwacki parlament był w 2012 roku pierwszym parlamentem na świecie, który oficjalnie poparł tę inicjatywę.
3. Język romski nie ma jednego standardu - to rodzina dialektów używanych od Bałkanów po Skandynawię.