Międzynarodowy Dzień bez Zakupów

Międzynarodowy Dzień bez Zakupów to inicjatywa sprzeciwiająca się nadmiernemu konsumpcjonizmowi, obchodzona w Polsce 28 listopada, choć dokładna data może się różnić w zależności od kraju. Święto zostało zapoczątkowane w 1992 roku przez kanadyjskiego artystę Teda Dave’a, który zorganizował pierwsze obchody we wrześniu, nazywając je „dniem do refleksji nad problemem nadmiernej konsumpcji”. Popularność święta zyskał kanadyjski magazyn Adbusters, rozpowszechniając ideę na całym świecie.

Dlaczego data Dnia bez Zakupów bywa myląca?

W 1997 roku organizatorzy przenieśli obchody, aby zbiegły się z Czarnym Piątkiem – najbardziej komercyjnym dniem zakupowym w USA. W Ameryce Północnej, Wielkiej Brytanii, Finlandii i Szwecji Dzień bez Zakupów przypada więc w piątek, dzień po Święcie Dziękczynienia, razem z Black Friday. W większości pozostałych krajów obchodzony jest w sobotę. Data 28 listopada wynika z układu kalendarza w danym roku, a nie stałej daty – w innych latach obchody mogą wypadać wcześniej lub później w listopadzie.

Jak szeroki zasięg zyskał ten ruch?

Do 2001 roku idea rozprzestrzeniła się na ponad 35 krajów. Uczestnicy organizują happeningi, parady wózków sklepowych, akcje uliczne i kampanie w mediach społecznościowych, aby zwrócić uwagę na problem marnotrawstwa związanego z sezonem świątecznych zakupów. Adbusters produkował prowokacyjne spoty reklamowe, które często były blokowane przez stacje telewizyjne. W Polsce akcja jest widoczna głównie w mediach społecznościowych i wśród organizacji ekologicznych, choć nie ma tu tak masowego charakteru jak w krajach anglosaskich.

Culture jamming – prowokacja jako metoda

Adbusters, odpowiedzialny za promocję Dnia bez Zakupów, stosował technikę culture jamming, polegającą na przechwytywaniu i przetwarzaniu języka reklamy przeciwko niej samej. Zamiast tradycyjnych plakatów protestacyjnych tworzono spoty stylizowane na reklamy telewizyjne, które ironicznie odwracały przekaz marketingowy, ukazując konsumpcję jako źródło problemów. Wiele stacji telewizyjnych w USA i Kanadzie odmawiało emisji tych materiałów, co stało się częścią historii ruchu, pokazując trudności w przebiciu się z antykonsumpcyjnym przekazem w mediach zależnych od reklam.

Jak można realnie obchodzić ten dzień?

Udział w obchodach nie wymaga uczestnictwa w happeningach – wystarczy zmiana nawyków na jeden dzień:

• Odłóż zaplanowane zakupy na Black Friday o 24 godziny i sprawdź, czy nadal ich potrzebujesz.
• Zrób przegląd szafy lub spiżarni zamiast przeglądać oferty promocyjne.
• Jeśli musisz coś kupić, wybierz lokalny sklep zamiast dużej sieci.

Międzynarodowy Dzień bez Zakupów nie ma na celu zatrzymania handlu, lecz skłonienia do refleksji nad tym, ile z kupowanych w listopadzie produktów byłoby potrzebnych bez presji promocji. Czasem sama refleksja wystarczy, by ograniczyć zakupy – bez konieczności organizowania dużych akcji.

„Nie ten bogaty, kto ma dużo, lecz ten, kto potrzebuje mało”

przysłowie

Ciekawostki

1. Święto wymyślił kanadyjski artysta Ted Dave, który zorganizował pierwsze obchody we wrześniu 1992 roku.
2. W 1997 roku obchody przeniesiono tak, by zbiegały się z Czarnym Piątkiem w USA.
3. W Ameryce Północnej, Wielkiej Brytanii, Finlandii i Szwecji święto wypada dzień po Święcie Dziękczynienia, a w większości innych krajów dzień później, w sobotę.