Halloween

Halloween, obchodzone 31 października, choć w Polsce często krytykowane jako amerykański zwyczaj, ma korzenie sięgające celtyckiego święta Samhain sprzed ponad 2000 lat. Dla Celtów w Irlandii, Szkocji i na Wyspie Man była to noc graniczna między zbiorami a zimą, kiedy wierzono, że granica między światem żywych a zmarłych zaciera się. Dziś to głównie wieczór przebrań, wydrążonych dyni i zbierania cukierków, choć jego pochodzenie jest znacznie poważniejsze.

Nazwa Halloween pochodzi od „All Hallows’ Eve”, czyli wigilii Wszystkich Świętych. Kościół wczesnochrześcijański nałożył na pogański Samhain własne święto, aby zastąpić dawne wierzenia, ale wieczór 31 października pozostał związany z aurą nadprzyrodzoności. Ludowe wierzenia o duchach przetrwały obok chrześcijańskiego kalendarza przez wieki.

Do Ameryki Halloween trafiło w XIX wieku za sprawą irlandzkich emigrantów, uciekających m.in. przed głodem ziemniaczanym. Tam święto przekształciło się w świecką, komercyjną tradycję z przebraniami, dekoracjami i praktyką „trick-or-treat”. W USA dynię, łatwiejszą w uprawie i tańszą, zastąpiła tradycyjną rzepę używaną w Irlandii do wydrążania lampionów związanych z legendą o Skąpym Jacku.

W Polsce Halloween pojawiło się na dobre w latach 90. XX wieku, głównie dzięki mediom i sklepowym dekoracjom. Krytycy wskazują, że wypada dzień przed Wszystkimi Świętymi, polskim świętem pamięci o zmarłych, i bywa postrzegane jako komercyjna konkurencja. Zwolennicy argumentują, że oba święta mogą współistnieć: wieczór zabawy 31 października i poranna wizyta na cmentarzu 1 listopada nie wykluczają się. W polskich szkołach i przedszkolach Halloween funkcjonuje często jako neutralna okazja do nauki języka, np. angielskich słówek związanych z przebraniami.

Aby dobrze obchodzić Halloween, można zaplanować wieczór, wydrążając dynię, przygotowując proste przebrania z domowych rzeczy, organizując maraton horrorów klasy B lub ustalając z sąsiadami trasę „cukierek albo psikus” dla dzieci. Halloween nie musi wypierać innych tradycji – wystarczy, że pozwala na chwilę zabawy przed bardziej refleksyjnym listopadem. Podobny kontrast zabawy i zadumy występuje w innych kulturach, np. w meksykańskim Dniu Zmarłych.

Ciekawostki

1. Tradycyjny lampion w Irlandii wydrążano z rzepy, nie z dyni - dynia zastąpiła ją dopiero w Ameryce, gdzie była łatwiej dostępna.
2. Nazwa Halloween to skrócona forma All Hallows' Eve, czyli wigilii Wszystkich Świętych.
3. Do USA święto przywieźli głównie irlandzcy emigranci w XIX wieku, w dużej mierze uciekający przed klęską głodu ziemniaczanego.