Dzień Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej

1 września to Dzień Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, święto upamiętniające kombatantów i uczestników walk o wolność kraju, ustanowione przez Sejm 25 kwietnia 1997 roku. Ta sama data symbolicznie nawiązuje do wybuchu II wojny światowej, co nie jest przypadkiem – święto celowo powiązano z dniem, w którym Polska rozpoczęła obronę w 1939 roku. Mimo że 1 września nie jest dniem wolnym od pracy, w większości lat rozpoczyna się rok szkolny. Pełna nazwa święta obowiązuje od 2014 roku.

Upamiętnienie wszystkich pokoleń walczących o niepodległość

Dzień Weterana honoruje wszystkie pokolenia walczących: żołnierzy kampanii 1939 roku, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Armii Krajowej i innych formacji podziemia, uczestników powstań i konspiracji, a także osoby represjonowane za działalność niepodległościową. To jedyny dzień w roku, w którym państwo wprost zwraca się do żyjących kombatantów, a nie tylko do pamięci o poległych.

Święto połączono z 1 września 1939 roku, gdy Wojsko Polskie stanęło do obrony granic. Taki wybór daty miał podkreślić, że żaden inny dzień nie łączy tak wielu wątków polskiej walki o niepodległość w XX wieku.

Początek II wojny światowej – 1 września 1939 roku

O świcie 1 września 1939 roku niemieckie lotnictwo zaatakowało Wieluń, a pancernik Schleswig-Holstein rozpoczął ostrzał Westerplatte. Załoga składnicy broniła się przez siedem dni. Tego samego dnia Niemcy uderzyli na całej długości granicy, a 17 września wkroczyła Armia Czerwona. Historycy spierają się o kolejność ataków, ale nie ma wątpliwości, że to początek kampanii, w której zginęły dziesiątki tysięcy polskich żołnierzy.

Ustanowienie święta i zmiana nazwy

Dzień Weterana ustanowiono w 1997 roku w ramach prac nad przepisami kombatanckimi. Przez lata funkcjonował pod krótszą nazwą, a w 2014 roku dodano słowa „Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej”, aby odróżnić go od Dnia Weterana Działań poza Granicami Państwa (obchodzonego 29 maja). Dwa osobne święta wynikają z faktu, że dotyczą różnych grup: kombatantów walk o niepodległość i uczestników współczesnych misji zagranicznych.

1 września nie jest dniem wolnym od pracy

1 września nie jest dniem wolnym od pracy ani rocznicą wybuchu II wojny światowej. Sklepy i urzędy pracują, a w szkołach zazwyczaj odbywa się rozpoczęcie roku szkolnego z apelem, minutą ciszy i syrenami. Wyjątkiem są lata, gdy 1 września wypada w weekend – wtedy wolne wynika z kalendarza. Tego dnia flaga państwowa jest często wywieszana, a w dniach żałobnych dodaje się kir.

Główne obchody i odznaczenia

Centralne uroczystości odbywają się w Warszawie na placu Marszałka Piłsudskiego, z apelem pamięci, salwą honorową i modlitwami. Wręczane są odznaczenia kombatanckie, takie jak medale Pro Patria i Pro Bono Poloniae. Równolegle odbywają się uroczystości na Westerplatte, w Wieluniu i w innych miejscach pamięci. W wielu miastach o godzinie ustalonej lokalnie włączane są syreny, a kierowcy zatrzymują pojazdy na minutę ciszy.

Jak uczcić Dzień Weterana

Można odwiedzić groby weteranów – Instytut Pamięci Narodowej prowadzi ewidencję miejsc spoczynku uczestników walk. Wystarczy zapalić znicz i uporządkować grób. Innym sposobem jest rozmowa z rodzinami kombatantów – często posiadają nieopisane dokumenty, zdjęcia i legitymacje, które warto zdigitalizować i przekazać do archiwów. Szkoły mogą przeprowadzić kwerendę, by sprawdzić, ilu absolwentów i nauczycieli walczyło w 1939 roku i co się z nimi stało.

Chronologia

Najczęstsze pytania