Dzień Studenta

17 listopada obchodzimy Dzień Studenta, znany również jako Międzynarodowy Dzień Studenta, który upamiętnia tragiczne wydarzenia z 1939 roku w okupowanej przez Niemcy Czechosłowacji. Choć dziś data ta kojarzy się głównie z młodzieżową zabawą, jej geneza jest poważna i dobrze udokumentowana historycznie.

28 października 1939 roku niemieckie siły okupacyjne brutalnie stłumiły demonstrację w Pradze, podczas której śmiertelnie postrzelono studenta Jana Opletala. Zmarł on 11 listopada, a jego pogrzeb przekształcił się w kolejną antyniemiecką manifestację. W odwecie 17 listopada 1939 roku Niemcy zamknęli uczelnie wyższe, rozstrzelali dziewięciu studentów i wywieźli ponad 1200 do obozów koncentracyjnych, głównie do Sachsenhausen. Te represje na długo zamknęły czeskie szkolnictwo wyższe i stanowią jeden z najbardziej drastycznych przykładów przemocy okupanta wobec środowisk akademickich podczas II wojny światowej.

W 1941 roku, w okupowanym Londynie, przedstawiciele czechosłowackich organizacji studenckich spotkali się z delegacjami z czternastu krajów, w tym Wielkiej Brytanii, Francji i ZSRR. Wtedy ustanowiono 17 listopada Międzynarodowym Dniem Studenta jako wyraz pamięci o ofiarach praskich represji i solidarności akademickiej w czasie wojny.

W Polsce 17 listopada jest upamiętniany przez uczelnie i samorządy studenckie, choć nie jest to główna okazja do zabawy. Ta rola przypada wiosennym juwenaliom, sięgającym średniowiecznych tradycji, niezwiązanym bezpośrednio z wydarzeniami z 1939 roku. Warto odróżniać te daty: 17 listopada ma wymiar historyczno-upamiętniający, podczas gdy juwenalia to święto studenckiej swobody.

W Czechach 17 listopada jest dniem wolnym od pracy, upamiętniającym również początek aksamitnej rewolucji w 1989 roku. Święto zostało ustanowione w czasie wojny, w 1941 roku, a w Polsce juwenalia pozostają odrębną tradycją.

Aby uczcić ten dzień, warto zatrzymać się na chwilę refleksji nad ceną, jaką w historii płacono za prawo do nauki. Studenci z Pragi zapłacili za sprzeciw wobec okupanta życiem lub latami w obozach. Uczelnie mogą organizować wykłady historyczne, a studenci – poznawać tę historię, zanim nadejdzie czas na juwenalia. To okazja do docenienia prawa do studiowania bez przeszkód, o które przed laty walczono.

Ciekawostki

1. 17 listopada 1939 roku Niemcy rozstrzelali dziewięciu czeskich działaczy studenckich i wywieźli ponad 1200 studentów do obozów koncentracyjnych.
2. Międzynarodowy Dzień Studenta ustanowiono w Londynie w 1941 roku podczas spotkania przedstawicieli studenckich organizacji z czternastu krajów.
3. W Czechach 17 listopada to również rocznica rozpoczęcia aksamitnej rewolucji z 1989 roku, którą symbolicznie zaplanowano na tę samą datę.