Dzień Sejmu Polskiego

Dzień Sejmu Polskiego obchodzony jest 1 lipca, w rocznicę jednego z kluczowych momentów w historii polskiego parlamentaryzmu. Święto to zostało ustanowione przez Sejm w 2015 roku przez aklamację, z wyraźnym powodem wyboru tej daty: 1 lipca 1569 roku podpisano akt unii lubelskiej, który połączył Koronę Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim w jedno państwo.

Unia lubelska i powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Unia z 1569 roku, choć nie była pierwszą próbą zjednoczenia Polski i Litwy, okazała się najtrwalsza. Utworzono wspólną Rzeczpospolitą z jednym sejmem, wspólnie wybieranym monarchą i wspólną polityką zagraniczną, zachowując jednocześnie odrębność urzędów, wojska i skarbu obu części państwa.

Początki polskiego parlamentaryzmu

Instytucja Sejmu jest starsza niż unia lubelska. Za symboliczny początek sejmu walnego, złożonego z posłów z całego kraju, uznaje się zjazd w Piotrkowie w 1493 roku. W 1505 roku konstytucja Nihil novi ograniczyła władzę królewską, wprowadzając zasadę, że żadne nowe prawo nie może zostać uchwalone bez zgody Sejmu. To właśnie ten fundament prawny umożliwił późniejsze zawarcie unii lubelskiej na warunkach ustalonych wspólnie przez przedstawicieli Korony i Litwy.

Dlaczego Sejm sam ustanowił swoje święto?

W uzasadnieniu uchwały z 2015 roku posłowie odwołali się do tradycji parlamentarnej „złotego wieku” Rzeczypospolitej – okresu, w którym unia lubelska przyczyniła się do wzrostu znaczenia i wpływów Polski i Litwy w regionie. Dzień Sejmu Polskiego miał być przypomnieniem o korzeniach polskiego parlamentaryzmu, a nie tylko świętem samej instytucji.

Od unii do rozbiorów

Ustrój oparty na unii lubelskiej przetrwał ponad dwa wieki, aż do czasu uchwalenia Konstytucji 3 maja w 1791 roku, która ujednoliciła strukturę państwa. Niedługo potem nastąpiły rozbiory, a Rzeczpospolita zniknęła z mapy Europy na ponad sto lat. Mimo to Sejm jako instytucja ma rodowód sięgający jeszcze wcześniej niż unia lubelska, co tłumaczy, dlaczego w uzasadnieniu uchwały z 2015 roku odwołano się do szerszej tradycji parlamentarnej.

Znaczenie Dnia Sejmu Polskiego dziś

Święto nie jest dniem wolnym od pracy ani nie wiąże się z szeroko znanymi obchodami poza Sejmem. Stanowi raczej okazję edukacyjną dla szkół, instytucji publicznych i mediów, by przypomnieć o korzeniach polskiego parlamentaryzmu i znaczeniu unii lubelskiej. W tym dniu Sejm zwykle publikuje okolicznościowy komunikat, przypominający okoliczności podjęcia uchwały w 2015 roku.

• 1493 – zjazd w Piotrkowie jako symboliczny początek sejmu walnego,
• 1505 – konstytucja Nihil novi ogranicza władzę króla na rzecz Sejmu,
• 1569 – akt unii lubelskiej łączy Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie,
• 1791 – Konstytucja 3 maja ujednolica ustrój Rzeczypospolitej,
• 2015 – Sejm ustanawia 1 lipca Dniem Sejmu Polskiego.

Jak uczcić Dzień Sejmu Polskiego?

Można sięgnąć po tekst aktu unii lubelskiej lub odwiedzić Lublin, gdzie znajduje się pomnik upamiętniający zawarcie unii. Warto również prześledzić, jak zmieniała się rola Sejmu na przestrzeni wieków – od zjazdów szlacheckich, przez okres zaborów i dwudziestolecie międzywojenne, aż po współczesną Izbę Poselską. Dla zainteresowanych historią to dobra okazja, by przypomnieć sobie różnice między dawnym sejmem walnym a dzisiejszym, wybieranym w wyborach powszechnych.

Ciekawostki

1. Akt unii lubelskiej podpisano 1 lipca 1569 roku, łącząc Koronę Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim.
2. Ustrój oparty na unii lubelskiej przetrwał aż do Konstytucji 3 maja 1791 roku.
3. Sejm ustanowił swoje własne święto w drodze uchwały przyjętej przez aklamację.