Dzień Polskiej Niezapominajki

Dzień Polskiej Niezapominajki obchodzimy 15 maja od 2002 roku. Święto zostało zainicjowane przez nieżyjącego już redaktora Eko-Radia, Andrzeja Zalewskiego, jako świadomą alternatywę dla walentynek.

Zamiast walentynek – kwiat pamięci

To wyjątkowe święto w kalendarzu, ponieważ jego twórca otwarcie przyznawał, że stawiał je w kontrze do lutowych walentynek. Zamiast komercyjnego romansu i czerwonych róż, symbol Niezapominajki to skromny, niebieski kwiat rosnący na łąkach i przy strumieniach. Jego znaczenie wykracza poza relacje międzyludzkie i dotyczy szeroko pojętej pamięci – o ludziach, miejscach i chwilach, które łatwo przeoczyć.

Skąd nazwa niezapominajka

Nazwa rodzajowa rośliny, myosotis, pochodzi z greki i oznacza „mysie ucho” – nawiązuje do kształtu i faktury listków. Jednak polska i większość europejskich nazw ma inne znaczenie. Według średniowiecznej legendy rycerz w zbroi, zbierając nad brzegiem rzeki niebieskie kwiaty dla ukochanej, wpadł do wody pod ciężarem pancerza. Tonąc, miał krzyknąć: „Nie zapomnij mnie!” – i ten okrzyk dał roślinie imię w wielu językach Europy.

Po co to święto

Święto ma podwójny cel. Po pierwsze, przypomina o wartości polskiej przyrody i potrzebie jej ochrony, w tym różnorodności biologicznej, którą niepozorne łąkowe kwiaty symbolizują lepiej niż niejeden gatunek chroniony. Po drugie, zachęca do pamięci w szerszym sensie: o ważnych miejscach, wydarzeniach i osobach, które warto ocalić od zapomnienia, nie tylko w kontekście przyrody.

Gdzie szukać niezapominajki

W Polsce rośnie kilka gatunków niezapominajek, z których najczęściej spotykana jest niezapominajka błotna, preferująca wilgotne łąki, brzegi rzek i rowów. Kwitnie zwykle wiosną i wczesnym latem, co wyjaśnia majowy termin święta – to właśnie w połowie maja rośliny są najłatwiejsze do zauważenia. Oprócz typowego niebieskiego koloru, zdarzają się też odmiany białe i różowe, choć to one budzą większe zaskoczenie, bo mniej pasują do utrwalonego w kulturze wizerunku tego kwiatu.

Niezapominajka w polskiej kulturze

Kwiat ma swoje miejsce w literaturze – to od niego zaczyna się znany wiersz Marii Konopnickiej: „Niezapominajki są to kwiatki z bajki!”. Dla wielu Polaków ten wers, wyuczony w dzieciństwie, jest pierwszym skojarzeniem z rośliną, jeszcze zanim poznają jej symbolikę pamięci.

Jak uczcić 15 maja

• Wybierz się na spacer i poszukaj dziko rosnących niezapominajek – najczęściej przy wodzie i na wilgotnych łąkach.
• Zamiast prezentu materialnego, przypomnij komuś bliskiemu, że o nim pamiętasz – to zgodne z duchem święta bardziej niż kwiaty ze sklepu.
• Poczytaj o lokalnych gatunkach chronionych w twojej okolicy – niezapominajka to dobry pretekst, żeby zainteresować się szerzej ochroną przyrody.

To jedno z niewielu świąt, które łączy trzy różne porządki naraz: przyrodniczy, literacki i osobisty. Można je świętować na dowolnym z tych poziomów – spacerem po łące, powrotem do wiersza znanego z dzieciństwa albo telefonem do kogoś, kogo dawno się nie słyszało. Żaden z tych gestów nie wymaga specjalnych przygotowań, a każdy oddaje ducha tego, co miało na myśli środowisko, które ustanowiło to święto ponad dwie dekady temu.

„Niezapominajki są to kwiatki z bajki!”

Maria Konopnicka

Ciekawostki

1. Twórca święta, Andrzej Zalewski z Eko-Radia, ustanowił je częściowo jako alternatywę dla walentynek.
2. Nazwa myosotis pochodzi z greki i znaczy dosłownie „mysie ucho”, co odnosi się do kształtu listków rośliny.