Dzień Najwyższej Izby Kontroli

Dzień Najwyższej Izby Kontroli obchodzony jest 7 lutego i związany jest z instytucją odpowiedzialną za kontrolowanie działalności organów administracji publicznej w Polsce. Najwyższa Izba Kontroli, w skrócie NIK, to naczelny organ kontroli państwowej, którego korzenie sięgają okresu międzywojennego, choć dokładne, potwierdzone źródłowo powiązanie daty 7 lutego z konkretnym wydarzeniem historycznym w tym kalendarzu nie jest jednoznacznie udokumentowane.

Czym zajmuje się Najwyższa Izba Kontroli

NIK bada legalność, gospodarność, celowość i rzetelność działań instytucji publicznych – od organów administracji rządowej, przez spółki z udziałem Skarbu Państwa, po jednostki samorządu terytorialnego w zakresie wykonywania zadań i gospodarowania mieniem publicznym. Wyniki kontroli trafiają do Sejmu, a najważniejszym, corocznym dokumentem podsumowującym pracę instytucji jest analiza wykonania budżetu państwa.

Pozycja ustrojowa instytucji

Najwyższa Izba Kontroli podlega bezpośrednio Sejmowi, a na jej czele stoi Prezes NIK powoływany przez Sejm za zgodą Senatu. Taka konstrukcja ma zapewniać niezależność instytucji od organów, które sama kontroluje – przede wszystkim od rządu i administracji rządowej, których działania izba regularnie poddaje ocenie w publikowanych raportach pokontrolnych.

Skąd wzięła się data 7 lutego

W dostępnych, ogólnie znanych źródłach brak jednoznacznego wskazania, dlaczego akurat ten dzień przyjęto w kalendarzu świąt nietypowych jako Dzień Najwyższej Izby Kontroli. Instytucje kontroli państwowej w Polsce mają rodowód sięgający 1919 roku, jednak dokładne powiązanie tej konkretnej daty kalendarzowej z historią NIK pozostaje niepewne i nie da się go w pełni zweryfikować bez dostępu do wewnętrznych materiałów samej instytucji.

Jak odnotowywany jest ten dzień

Święto ma charakter przede wszystkim symboliczny i instytucjonalny, rzadko widoczny poza samą administracją publiczną. Bywa okazją do:

• przypomnienia sobie, czym różni się kontrola państwowa od kontroli wewnętrznej prowadzonej przez same urzędy
• zapoznania się z opublikowanymi raportami NIK dotyczącymi obszarów bliskich codziennym sprawom obywateli, jak ochrona zdrowia czy edukacja
• zwrócenia uwagi na rolę niezależnych instytucji kontrolnych w funkcjonowaniu demokratycznego państwa

Dzień Najwyższej Izby Kontroli, choć niszowy i mało widoczny w powszechnej świadomości, przypomina o istnieniu instytucji, która – w przeciwieństwie do wielu bardziej medialnych urzędów – działa głównie poprzez raporty i analizy, rzadko trafiając na pierwsze strony gazet inaczej niż przy okazji głośnych ustaleń pokontrolnych.

Ciekawostki

1. Najwyższą Izbę Kontroli Państwa powołano dekretem z 7 lutego 1919 roku, podpisanym przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego i kontrasygnowanym przez premiera Ignacego Paderewskiego.
2. Pierwszym prezesem instytucji został Józef Higersberger, prawnik i polityk, wcześniej minister sprawiedliwości.
3. Po II wojnie światowej Najwyższa Izba Kontroli została reaktywowana w 1949 roku, a status niezależnego, konstytucyjnego organu kontroli państwowej uzyskała ostatecznie na mocy Konstytucji z 1997 roku.
4. Kadencja Prezesa NIK trwa 6 lat i może być powtórzona tylko jednokrotnie; powołuje go Sejm za zgodą Senatu.