Dzień Filatelisty

6 stycznia 1893 roku w Krakowie narodził się polski ruch filatelistyczny – tę rocznicę obchodzi dziś Dzień Filatelisty. W tym samym mieście, będącym wówczas pod zaborem austriackim, powołano do życia pierwsze polskie stowarzyszenie miłośników znaczków pocztowych. To dobra okazja, żeby przypomnieć sobie, jak wielką rolę odgrywał znaczek w czasach sprzed internetu i telefonu.

Dlaczego akurat Kraków i akurat zabór austriacki

6 stycznia 1893 roku powołano do życia Klub Filatelistów – pierwszą polską organizację tego typu. Mogła powstać właśnie w Krakowie, bo autonomia Galicji jako jedyny z trzech zaborów dopuszczała wtedy zakładanie polskich stowarzyszeń. W zaborze rosyjskim czy pruskim taka inicjatywa byłaby w tamtym czasie nie do pomyślenia.

Skąd nazwa filatelistyka

Terminu tego nie ukuł Polak ani Brytyjczyk, choć to w Wielkiej Brytanii w 1840 roku pojawił się pierwszy na świecie znaczek pocztowy – legendarny Penny Black. Słowo „filatelistyka” wprowadził w 1864 roku francuski kolekcjoner Georges Herpin, łącząc greckie „philos” (miłośnik) z „ateleia” (zwolnienie z opłaty) – bo znaczek pocztowy to w istocie dowód opłaty z góry, zwalniający odbiorcę z dopłaty za przesyłkę.

Czym zajmuje się filatelista

Kolekcjonowanie znaczków to tylko punkt wyjścia. Filatelistyka obejmuje też badanie kasowników, kopert pierwszego dnia obiegu, całostek pocztowych czy błędów druku, które potrafią podnieść wartość znaczka wielokrotnie. To hobby leży na styku historii, geografii i sztuki miniatury – znaczek często jest najmniejszym możliwym nośnikiem propagandy, upamiętnienia albo dumy narodowej danego kraju.

Dzień Filatelisty w Polsce dzisiaj

Środowisko skupione jest dziś głównie wokół Polskiego Związku Filatelistów i lokalnych kół kolekcjonerskich, które w rocznicę krakowskiego klubu organizują wystawy, giełdy wymiany znaczków i spotkania z młodzieżą. Dzień Garncarza czy Dzień Florysty przypominają o dawnych rzemiosłach – Dzień Filatelisty przypomina raczej o dawnym hobby, które przetrwało zabory, wojny i cyfrową rewolucję.

Jak uczcić Dzień Filatelisty

• Przejrzeć stare listy i kartki rodzinne w poszukiwaniu znaczków sprzed lat – czasem najciekawsze okazy leżą w domowej szufladzie.
• Odwiedzić giełdę filatelistyczną albo koło zainteresowań w bibliotece czy domu kultury.
• Wysłać zwykły papierowy list ze znaczkiem – dziś to niemal gest symboliczny, ale wciąż działa.

Dzień Filatelisty to przypomnienie, że pasja do kolekcjonowania potrafi przetrwać więcej niż jedną epokę – wystarczy mały kawałek papieru z ząbkowanym brzegiem.

Ciekawostki

1. Data 6 stycznia pokrywa się w kalendarzu z katolickim Świętem Trzech Króli.
2. Najdroższy polski znaczek pocztowy to niebieska 10-koronówka z wydania krakowskiego z 1919 roku z nadrukiem „Poczta Polska”, wyceniana w katalogu Fischera na ponad pół miliona złotych.
3. Współcześnie Poczta Polska wydaje także tzw. kryptoznaczki – znaczki istniejące w formie tokenów NFT opartych na technologii blockchain.
4. Pierwszy znaczek pocztowy na świecie, brytyjski Penny Black, wprowadzono w 1840 roku, a w Polsce własne znaczki pojawiły się w 1860 roku.