Dzień Dinozaura

Dzień Dinozaura obchodzony jest w Polsce 26 lutego, choć w innych krajach święto to przypada na maj lub 1 czerwca. Jest to święto nietypowe, nieposiadające oficjalnego patrona, organizatora ani rocznicy, którą upamiętnia. Mimo to cieszy się ogromną popularnością, szczególnie wśród przedszkolaków.

Pochodzenie daty 26 lutego nie jest do końca jasne. Nie wiadomo, kto był pomysłodawcą tego święta ani jaka instytucja za nim stoi. Święto rozprzestrzeniło się w Polsce głównie dzięki internetowym kalendarzom i szkolnym gazetkom. W sieci krąży informacja, że data ta nawiązuje do odkryć Mary Anning, brytyjskiej zbieraczki skamieniałości, jednak nie ma na to konkretnych dowodów. Jej najsłynniejsze znaleziska — ichtiozaur i plezjozaur — nie należą do dinozaurów, a sama data nie wiąże się z żadnym znaczącym wydarzeniem z jej życia.

Termin „dinozaur” został wprowadzony w 1842 roku przez brytyjskiego anatoma Richarda Owena. Pochodzi od greckich słów „deinos” (straszny, potężny) i „sauros” (jaszczurka). Nazwa ta miała podkreślać majestat i rozmiary tych zwierząt, a nie ich groźny wygląd. Okazała się ona niezwykle trafna i popularna, trudno bowiem wyobrazić sobie, by „straszne jaszczurki” mogły stracić na znaczeniu w nauce czy kulturze.

Dinozaury pojawiły się na Ziemi około 230–237 milionów lat temu, w okresie triasu, i przez kolejne 165 milionów lat dominowały na lądach. Wymarły około 66 milionów lat temu, na granicy kredy i paleogenu. Najbardziej akceptowana teoria mówi, że przyczyną ich masowego wymierania było uderzenie planetoidy w rejonie dzisiejszego półwyspu Jukatan i jego skutki klimatyczne. Naukowcy wciąż jednak spierają się o dokładne przyczyny i przebieg tego procesu.

Jedna linia ewolucyjna dinozaurów przetrwała do dziś — są to ptaki. Gołąb na parapecie jest bliżej spokrewniony z tyranozaurem niż jakakolwiek współczesna jaszczurka.

W Polsce również prowadzone są badania nad dinozaurami. W Krasiejowie na Opolszczyźnie odkryto Silesaurusa opolskiego, bliskiego krewnego dinozaurów sprzed ponad 200 milionów lat. W Lisowicach koło Lublińca znaleziono szczątki wielkiego drapieżnego archozaura, nazwanego Smokiem wawelskim. Oba stanowiska były badane przez Instytut Paleobiologii PAN. Największe polskie osiągnięcia w dziedzinie dinozaurów wiążą się jednak z wyprawami na pustynię Gobi w latach 60. i 70. XX wieku, prowadzonymi przez Zofię Kielan-Jaworowską. Przywiezione stamtąd okazy, w tym welociraptor i protoceratops, znajdują się obecnie w warszawskim Muzeum Ewolucji.

Jak można świętować Dzień Dinozaura? Oto kilka propozycji:

– Odwiedzić Muzeum Ewolucji w Pałacu Kultury lub parki dinozaurów w Bałtowie, Krasiejowie czy Solcu Kujawskim.
– Poszukać skamielin w piasku kinetycznym — popularna zabawa, która cieszy zarówno dzieci, jak i dorosłych.
– Obejrzeć „Park Jurajski” i wskazać błędy — np. welociraptory były wielkości indyka i miały pióra.
– Sprawdzić pełną nazwę gatunkową ulubionego dinozaura dziecka — często kryje się w niej nazwisko odkrywcy lub miejsce znalezienia.

Jeśli nie ma czasu na żadną z tych aktywności, wystarczy spojrzeć przez okno na wróble — formalnie rzecz biorąc, to również dinozaury!