Dzień Bandurka

Dzień Bandurka obchodzony 10 kwietnia to nietypowe święto, którego nazwa budzi ciekawość, choć jego geneza pozostaje niejasna. W polskich kalendarzach funkcjonuje od lat, ale źródła nie są zgodne co do jego pochodzenia ani tego, czego właściwie dotyczy.

Sama nazwa „bandurka” wiąże się z regionalnym określeniem ziemniaka, szczególnie popularnym na Podkarpaciu, w Małopolsce i na Śląsku Cieszyńskim. W innych regionach ziemniaki mają podobne lokalne nazwy: pyry w Wielkopolsce, kartofle w wielu częściach Polski, grule na Podhalu, ziemiaki na Śląsku czy perki w Małopolsce. To pokazuje, jak ziemniak na stałe wpisał się w polską kulturę, przyjmując różne nazwy w zależności od regionu.

Część źródeł błędnie utożsamia Dzień Bandurka z ukraińskim instrumentem strunowym o tej samej nazwie, co wynika jedynie z podobieństwa brzmieniowego, a nie z historycznego związku. Ponieważ nie ma oficjalnych dokumentów ustanawiających to święto, w internecie funkcjonują dwie interpretacje, przy czym dominuje ta związana z ziemniakami.

Ziemniak trafił do Europy w XVI wieku z Ameryki Południowej, początkowo traktowany z nieufnością jako roślina ozdobna lub paszowa. W Polsce na szerszą skalę zaczął być uprawiany w XVIII wieku, wiązany z czasami saskimi i oświeceniowymi. Szybko stał się podstawą wyżywienia, a w kuchni polskiej zyskał liczne dania, takie jak placki ziemniaczane, kluski śląskie, babka ziemniaczana czy kopytka.

Dzień Bandurka to dobra okazja, by spróbować potraw z ziemniaków wykraczających poza tradycyjne gotowane ziemniaki z koperkiem. Propozycje to m.in. placki ziemniaczane, kluski śląskie, babka ziemniaczana, kopytka podsmażane na maśle czy zupa ziemniaczana z majerankiem.

Święto nie ma ustalonych obrzędów, więc jego obchody zależą od inwencji. Można np. zapytać starsze pokolenie o regionalne nazwy ziemniaków, zorganizować zabawę z użyciem ziemniaków (np. stemple), a także sprawdzić pochodzenie kupowanych ziemniaków, by wybierać polskie odmiany. Dzień Bandurka to okazja do eksperymentowania z kuchnią i odkrywania lokalnych tradycji związanych z ziemniakiem.

Ciekawostki

1. Bandura kojarzona jest przede wszystkim z Kozakami oraz wędrownymi pieśniarzami - kobziarzami i lirnikami, którzy opowiadali dumki, czyli pieśni o bohaterstwie i wolności.
2. Instrument łączy cechy lutni i cytry - jest to strunowy instrument szarpany.
3. Istnieje kilka odmian bandury, m.in. charkowska, połtawska i kijowska, różniących się liczbą strun i sposobem trzymania instrumentu.