Dni Pamięci Grudnia 1970

Dni Pamięci Grudnia 1970 obchodzimy od 16 do 18 grudnia, w rocznicę najkrwawszych dni robotniczego protestu na Wybrzeżu. Sejm ustanowił je uchwałą z 4 grudnia 2025 r. Nie są dniami wolnymi od pracy. Upamiętniają 45 zabitych i 1165 rannych, kiedy milicja i wojsko strzelały do protestujących w Gdańsku, Gdyni, Szczecinie i Elblągu.

Iskrą była podwyżka cen żywności ogłoszona wieczorem 12 grudnia 1970 r., na dwa tygodnie przed świętami: mięso, mąka i inne podstawowe produkty zdrożały średnio o 23%. W poniedziałek 14 grudnia stoczniowcy ze Stoczni Gdańskiej im. Lenina przerwali pracę i ruszyli pod siedzibę Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Następnego dnia strajk objął inne zakłady Gdańska, gdyńską stocznię i elbląski Zamech, a wieczorem spłonął gmach komitetu partii w Gdańsku.

Władze zamiast rozmów wybrały siłę. Przeciw protestującym skierowano 27 tysięcy żołnierzy, 9 tysięcy milicjantów i setki czołgów. 16 grudnia wojsko otworzyło ogień do stoczniowców przy bramie nr 2 Stoczni Gdańskiej. 17 grudnia, nazwany „czarnym czwartkiem”, milicja i wojsko ostrzelały robotników idących rano do pracy na przystanku Gdynia Stocznia. Tego samego dnia w Szczecinie tłum podpalił gmach KW PZPR, a od kul zginęło 13 osób. 18 grudnia kolejne ofiary padły pod stocznią w Szczecinie i w Elblągu. Strajk w Szczecinie trwał aż do 22 grudnia.

Symbolem tych dni stał się 18-letni Zbigniew Godlewski, zastrzelony w Gdyni. Robotnicy nieśli jego ciało na drzwiach ulicami miasta na czele pochodu z biało-czerwonymi flagami. W „Balladzie o Janku Wiśniewskim” nadano mu imię, pod którym zna go kilka pokoleń – pieśń zaśpiewała później Krystyna Janda w filmie Andrzeja Wajdy „Człowiek z żelaza”. Wydarzenia w Gdyni pokazuje też film „Czarny czwartek” z 2011 r.

„Wtedy to robotnicy upomnieli się o godność, chleb i wolność.”

Uchwała Sejmu RP z 4 grudnia 2025 r. w sprawie ustanowienia Dni Pamięci Grudnia 1970

Masakra kosztowała Władysława Gomułkę stanowisko – 20 grudnia 1970 r. na czele partii zastąpił go Edward Gierek. Nikt z decydentów nie poniósł jednak odpowiedzialności. Proces wytoczony w 1995 r. ciągnął się latami, a w 2013 r. sąd skazał tylko dwóch oficerów na kary w zawieszeniu. Uchwała Sejmu nazywa to wprost „wielkim wyrzutem sumienia”. Pamięć o Grudniu przetrwała jednak całą dekadę: strajkujący w sierpniu 1980 r. wywalczyli budowę pomnika, a Pomnik Poległych Stoczniowców 1970 w Gdańsku odsłonięto 16 grudnia 1980 r. Według uchwały Grudzień ’70 był jednym z fundamentów Sierpnia 1980 i początkiem polskiej drogi do wolności odzyskanej w 1989 r.

Główne uroczystości odbywają się 16 grudnia w Gdańsku pod Pomnikiem Poległych Stoczniowców, 17 grudnia w Gdyni przy pomniku Ofiar Grudnia 1970 w pobliżu przystanku Gdynia Stocznia, a także w Szczecinie i Elblągu. Uchwała Sejmu nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, więc te dni nie wiążą się z żadnymi obowiązkami – to symboliczny hołd dla ofiar. Można wziąć udział w obchodach, zapalić znicz pod jednym z pomników albo obejrzeć materiały o Grudniu ’70 udostępniane przez IPN i Europejskie Centrum Solidarności.

Chronologia

Najczęstsze pytania