Wspomnienie św. Hilarego, biskupa i doktora Kościoła
13 stycznia Kościół katolicki wspomina św. Hilarego z Poitiers, biskupa i doktora Kościoła, nazywanego „Atanazym Zachodu”. Jego święto ma charakter dowolny, obchodzone jest w kolorze białym. Przydomek ten nie jest przypadkowy – podobnie jak Atanazy na Wschodzie, Hilary w łacińskiej części cesarstwa zdecydowanie bronił wyznania nicejskiego, sprzeciwiając się arianizmowi, co przypłacił wygnaniem.
Hilary urodził się około 315 roku w Poitiers w zamożnej, pogańskiej rodzinie. Nawrócił się jako dorosły człowiek pod wpływem lektury, a chrzest przyjął dopiero po trzydziestce. Około 350 roku został wybrany na biskupa lokalnej wspólnoty, będąc wówczas żonatym ojcem córki – fakt, który w tamtych czasach nie stanowił przeszkody.
Gdy cesarz Konstancjusz II zaczął wymuszać na biskupach Zachodu potępienie Atanazego i ustępstwa wobec arian, Hilary odmówił. W 356 roku arianie pozbawili go urzędu biskupiego, a cesarz skazał go na wygnanie do Frygii w Azji Mniejszej. To nietypowe dla Kościoła doświadczenie okazało się jednak owocne – Hilary poznał tam grecką teologię i napisał swoje najważniejsze dzieło, *De Trinitate*, będące pierwszym wielkim łacińskim opracowaniem nauki o Trójcy Świętej, w którym przełożył wschodnią terminologię na łacinę.
Wygnanie zakończyło się po czterech latach, gdy Hilary został odesłany do Galii, ponieważ na Wschodzie okazał się arianom bardziej uciążliwy niż w domu. Nazywano go wówczas „mącicielem Wschodu”.
Hilary wprowadził również na Zachodzie praktykę układania hymnów liturgicznych na wzór wschodni, co stało się później inspiracją dla św. Ambrożego. Zmarł około 367 roku. Doktorem Kościoła ogłosił go papież Pius IX w 1851 roku.
Jego wpływ wykracza poza ramy Kościoła – w Anglii i Irlandii semestr uniwersytecki i kadencja sądowa rozpoczynające się w połowie stycznia noszą nazwę „Hilary term” od jego wspomnienia liturgicznego.
W czasach Hilarego do Poitiers przybył młody Marcin, późniejszy biskup Tours. To pod jego kierunkiem przyjął święcenia diakońskie i za jego zgodą założył w 361 roku wspólnotę w Ligugé, uznawaną za najstarszy klasztor na terenie Galii. W ten sposób monastycyzm zachodni zaczął się właśnie od ucznia Hilarego, choć dziś obaj święci funkcjonują w pamięci osobno.
Z pism Hilarego zachował się także komentarz do Ewangelii Mateusza – najstarszy znany łaciński komentarz do tej księgi.
„A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas. I oglądaliśmy Jego chwałę, chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca, pełen łaski i prawdy.”
J 1,14