Wspomnienie św. Efrema, diakona i doktora Kościoła

9 czerwca obchodzimy wspomnienie św. Efrema Syryjczyka – diakona, poety i doktora Kościoła, którego święto ma charakter dowolny i jest celebrowane w kolorze białym. To wyjątkowa postać w kalendarzu powszechnym, ponieważ jako jedyny doktor Kościoła tworzył w języku syryjskim, co wyróżnia go na tle tradycji greckiej i łacińskiej.

Urodził się około 306 roku w Nisibis, mieście położonym na granicy cesarstwa rzymskiego i Persji. Nigdy nie przyjął święceń kapłańskich, pozostając diakonem. W 363 roku, po utracie Nisibis na rzecz Persów, przeniósł się do Edessy, gdzie założył szkołę teologiczną. Zmarł 9 czerwca 373 roku, prawdopodobnie zarażając się podczas opieki nad chorymi w czasie zarazy.

Jego dorobek obejmuje blisko czterysta hymnów, poematów i komentarzy biblijnych. Wybór formy artystycznej był celowy – w obliczu konkurencyjnych nauk, takich jak teoria Bardesanesa, rozpowszechnianych głównie przez pieśni, Efrem odpowiedział tym samym narzędziem. Organizował chóry kobiece wykonujące jego utwory w kościołach Edessy, tworząc unikalny sposób przekazu wiary, łączący obraz, paradoks i rytm.

Zyskał przydomek „Harfa Ducha Świętego”. Jego hymny pozostają ważną częścią liturgii Kościołów syryjskich, a niektóre trafiły także do tradycji bizantyjskiej. W teologii zachodniej długo pozostawał na marginesie – dopiero w 1920 roku Benedykt XV oficjalnie uznał go za doktora Kościoła.

Obecność Efrema w kalendarzu przypomina, że chrześcijaństwo od początku wyrażało się nie tylko w językach greckim i łacińskim. Teksty syryjskie, powstające na styku wpływów rzymskich i perskich, reprezentowały odrębną, równoległą tradycję refleksji teologicznej.

Jego najbardziej znanym dziełem jest krótka modlitwa pokutna, odmawiana w Wielkim Poście w obrządku bizantyjskim. Prosi się w niej o uwolnienie od wad takich jak lenistwo, próżnomówność czy żądza władzy, a o cnoty – czystość, pokorę i miłość. Modlitwa ta jest znana nawet wśród wiernych, którzy o samym Efremie wiedzą niewiele.

„Słowo Chrystusa niech w was przebywa z [całym swym] bogactwem: z wszelką mądrością nauczajcie i napominajcie samych siebie przez psalmy, hymny, pieśni pełne ducha, pod wpływem łaski śpiewając Bogu w waszych sercach.”

Kol 3,16