Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi
1 stycznia Kościół katolicki obchodzi uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi, najstarszy i teologicznie najważniejszy tytuł maryjny. Data ta zamyka oktawę Bożego Narodzenia i jest świętem nakazanym, w którym wierni są zobowiązani do uczestnictwa we Mszy. Ten sam dzień ma również świecki wymiar jako dzień ustawowo wolny od pracy, związany z tradycjami noworocznymi.
Tytuł Bożej Rodzicielki nie powstał jako wyraz pobożności, lecz w wyniku rozstrzygnięcia sporu doktrynalnego. W V wieku Nestoriusz, patriarcha Konstantynopola, twierdził, że Maryja powinna być nazywana jedynie Chrystotokos – Rodzicielką Chrystusa, a nie Theotokos – Rodzicielką Boga, argumentując, że człowiek nie może urodzić Boga. Sobór w Efezie w 431 roku odrzucił to stanowisko, podkreślając, że uznanie Bożego macierzyństwa Maryi oznaczało obronę jedności boskości i człowieczeństwa w osobie Chrystusa. Wydarzenie to upamiętniono, a mieszkańcy Efezu witali ojców soborowych z pochodniami.
Przez wieki 1 stycznia obchodzono jako wspomnienie Obrzezania Pańskiego, zgodnie z żydowską tradycją. Święto Bożego macierzyństwa wprowadził papież Pius XI w 1931 roku, ustanawiając je na 11 października w rocznicę soboru efeskiego. W 1969 roku reforma liturgiczna podniosła je do rangi uroczystości i przeniosła na 1 stycznia, łącząc oba wątki.
Umiejscowienie uroczystości na zamknięcie oktawy Bożego Narodzenia ma symboliczne znaczenie. Liturgia powraca wówczas do pytania o tożsamość Dziecka z Betlejem, odpowiadając przez tytuł nadany Jego Matce. Czytania tego dnia obejmują błogosławieństwo Aarona oraz scenę, w której pasterze odchodzą, a Maryja rozważa wszystko w swoim sercu. Kolorem liturgicznym jest biel, a w hymnach powraca „Chwała na wysokości Bogu”, śpiewane przez całą oktawę.
Choć 1 stycznia obejmuje zarówno uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi, jak i Nowy Rok, są to dwa niezależne obchody. Pierwszy wynika z kalendarza liturgicznego i rachuby oktawy, drugi zaś jest dniem wolnym od pracy, ustanowionym na mocy ustawy. Ich zbieżność to nałożenie się dwóch różnych systemów rachuby czasu. Dla katolików oznacza to obowiązek uczestnictwa we Mszy również w poranek po Sylwestrze.
„Gdy nadeszła pełnia czasu, zesłał Bóg Syna swego, zrodzonego z niewiasty.”
Ga 4,4