Nowy Rok

1 stycznia to początek nowego roku kalendarzowego i w Polsce dzień ustawowo wolny od pracy. W praktyce jest to dzień po Sylwestrze: sklepy są zamknięte, a komunikacja funkcjonuje według świątecznych rozkładów. W kalendarzu liturgicznym ta data ma szczególne znaczenie – Kościół katolicki obchodzi wtedy uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi, ostatni dzień oktawy Bożego Narodzenia oraz święto nakazane.

Dlaczego rok zaczyna się 1 stycznia?
Ta data nie ma związku z zjawiskami przyrodniczymi, takimi jak przesilenie czy równonoc. Jej korzenie sięgają starożytnego Rzymu, gdzie od 153 roku p.n.e. konsulowie obejmowali urząd 1 stycznia. Kalendarz juliański wprowadzony przez Juliusza Cezara w 45 roku p.n.e. utrwalił ten dzień jako początek roku. W średniowieczu Europa przyjmowała różne systemy liczenia lat – od Bożego Narodzenia, przez Zwiastowanie, aż po Wielkanoc. Powrót do 1 stycznia nastąpił stopniowo w późnym średniowieczu i epoce nowożytnej. W Anglii i jej koloniach zmiana nastąpiła dopiero w 1752 roku.

1 stycznia jako dzień wolny od pracy
Status dnia wolnego wynika z ustawy z 1951 roku o dniach wolnych od pracy, która wymienia tę datę na pierwszym miejscu. Oznacza to również zakaz handlu – sklepy są zamknięte, a komunikacja miejska i koleje funkcjonują według świątecznych rozkładów. Jeśli 1 stycznia wypada w sobotę, pracodawca musi wyznaczyć pracownikom dodatkowy dzień wolny w okresie rozliczeniowym.

Sylwester – wieczór poprzedzający Nowy Rok
Nazwa ostatniego wieczoru roku pochodzi od papieża Sylwestra I, wspominanego w kalendarzu liturgicznym 31 grudnia. Zwyczaj hucznego świętowania nocy sylwestrowej, takich jak bale, odliczanie do północy i pokazy fajerwerków, upowszechnił się w Europie w XIX wieku, a na masową skalę przybrał w XX wieku. Dla katolików zbieg dat bywa wyzwaniem, ponieważ po nocy sylwestrowej następuje poranek święta nakazanego, w którym obowiązuje udział we Mszy.

Janus, styczeń i noworoczne postanowienia
Łacińska nazwa stycznia (Ianuarius) pochodzi od Janusa, rzymskiego boga początków i przejść, przedstawianego z dwiema twarzami – ku przeszłości i przyszłości. Polska nazwa miesiąca wiąże się ze stykiem starego i nowego roku. Rzymskie korzenie mają też noworoczne postanowienia – składane na progu roku obietnice poprawy, kiedyś kierowane do bóstwa, dziś często świeckie i prywatne.

Światowy Dzień Pokoju
Od 1968 roku 1 stycznia jest obchodzony jako Światowy Dzień Pokoju, ustanowiony przez papieża Pawła VI. Od tego czasu kolejni papieże publikują

„Niech cię Pan błogosławi i strzeże.”

Lb 6,24