Europejski Dzień Przeciw Karze Śmierci

10 października obchodzony jest Europejski Dzień Przeciw Karze Śmierci, ustanowiony przez Radę Europy w 2007 roku. Tego samego dnia od 2003 roku przypada również globalny Światowy Dzień Przeciwko Karze Śmierci, zainicjowany przez Światową Koalicję przeciwko Karze Śmierci. Święto ma na celu przypomnienie, że kara śmierci została zniesiona w niemal wszystkich państwach członkowskich Rady Europy – jedynym wyjątkiem jest Białoruś.

Decyzja o ustanowieniu tego dnia zapadła 27 września 2007 roku, aby połączyć wysiłki na rzecz globalnej kampanii przeciwko karze śmierci. Wcześniej, we wrześniu 2007 roku, polski rząd zgłaszał zastrzeżenia wobec formalnego ustanawiania odrębnego europejskiego dnia poświęconego tej tematyce. Stanowisko Polski zmieniło się po wyborach parlamentarnych jesienią 2007 roku, dzięki czemu w 2008 roku dzień ten obchodzono już w pełni również w Polsce.

W państwach Rady Europy karę śmierci zniesiono na mocy dwóch protokołów do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka: Protokołu nr 6 (zakaz stosowania w czasie pokoju) oraz Protokołu nr 13 (całkowity zakaz, także w czasie wojny). Rezygnacja z kary śmierci jest obecnie warunkiem koniecznym przystąpienia zarówno do Rady Europy, jak i do Unii Europejskiej.

Rada Europy, założona w 1949 roku, odgrywa kluczową rolę w ochronie praw człowieka w Europie. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, powołany na mocy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, rozpatruje skargi obywateli państw członkowskich, gdy dochodzi do naruszenia ich podstawowych praw. Kara śmierci, jako nieodwracalna forma kary, jest uznawana za sprzeczną z prawem do życia oraz zakazem tortur i nieludzkiego traktowania.

Europa w kwestii kary śmierci mówi niemal jednym głosem, co sprawia, że unijni dyplomaci regularnie apelują o jej zniesienie również poza kontynentem. Ostatnia egzekucja w kraju należącym dziś do Rady Europy miała miejsce na Ukrainie w 1997 roku. Obecnie jedynym europejskim państwem stosującym karę śmierci jest Białoruś, podczas gdy na świecie utrzymuje ją w prawie ponad 50 krajów.

Mimo że w Europie temat kary śmierci jest zamknięty, organizacje praw człowieka podkreślają, że globalnie pozostaje on aktualny. Rocznie na świecie wykonuje się setki wyroków śmierci, a Europejski Dzień Przeciw Karze Śmierci jest okazją do apeli o jej zniesienie w krajach, które wciąż ją stosują, oraz do dyskusji na temat jej skuteczności i etyki.

Ciekawostki

1. Ostatnią egzekucję na terenie dzisiejszej Rady Europy wykonano w 1997 roku na Ukrainie.
2. Zniesienie kary śmierci jest warunkiem formalnym przystąpienia do Rady Europy i Unii Europejskiej.
3. 10 października obchodzony jest równolegle jako Światowy Dzień Przeciwko Karze Śmierci, ustanowiony cztery lata wcześniej niż jego europejski odpowiednik.