Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji

Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji obchodzony jest 8 września i jest jednym z najstarszych świąt ustanowionych przez UNESCO, mających na celu promocję edukacji. Organizacja wprowadziła to święto w 1966 roku, a pierwsze obchody miały miejsce rok później. Jego celem jest zwrócenie uwagi na fundamentalną umiejętność czytania i pisania, która wciąż nie jest równo dostępna na całym świecie.

Skala globalnego problemu

Według danych UNESCO, około 775 milionów dorosłych na świecie nie posiada podstawowych umiejętności czytania i pisania – to około 20% dorosłej populacji. Ponad 60 milionów dzieci nie uczęszcza w ogóle do szkoły. Najniższe wskaźniki alfabetyzacji odnotowuje się w regionach takich jak Afryka Subsaharyjska i Azja Południowa, np. w Burkina Faso, Nigrze czy Mali, gdzie zaledwie kilkanaście procent dorosłych potrafi czytać i pisać.

Dlaczego wybrano wrzesień?

Oficjalne dokumenty UNESCO nie wyjaśniają bezpośrednio, dlaczego wybrano 8 września – decyzję podjęto podczas 14. sesji Konferencji Generalnej w 1966 roku, w ramach szerszej kampanii na rzecz powszechnej edukacji. Od tamtej pory dzień ten stał się również datą corocznego tematu przewodniego związanego z programem Education For All.

Różnorodność obchodów na świecie

Obchody Międzynarodowego Dnia Alfabetyzacji przybierają różne formy w zależności od kraju. Mogą to być rządowe kampanie informacyjne, inicjatywy UNESCO, akcje pisarzy w ramach programu Writers for Literacy lub lokalne programy nauki czytania prowadzone przez biblioteki i organizacje pozarządowe. W krajach rozwiniętych dzień ten często służy również zwróceniu uwagi na problem analfabetyzmu funkcjonalnego.

Analfabetyzm funkcjonalny – cicha epidemia

Analfabetyzm funkcjonalny dotyczy osób, które technicznie znają litery, ale mają trudności ze zrozumieniem dłuższych tekstów, wypełnianiem dokumentów urzędowych czy odczytywaniem instrukcji. Zjawisko to występuje również w krajach bogatych, w tym w Polsce, ale rzadko jest przedmiotem publicznej debaty, ponieważ trudno je zauważyć bez specjalistycznych badań.

Nierówności płciowe w dostępie do edukacji

Kobiety stanowią większość osób niepiśmiennych na świecie. UNESCO wskazuje na takie czynniki jak ograniczony dostęp dziewczynek do edukacji w niektórych regionach, wczesne małżeństwa oraz obowiązki domowe, które uniemożliwiają naukę. Dlatego wiele programów finansowanych w ramach obchodów tego dnia jest skierowanych właśnie do kobiet i dziewcząt.

Znaczenie alfabetyzacji dla rozwoju gospodarczego

Wysoki poziom umiejętności czytania i pisania koreluje z lepszym dostępem do pracy, mniejszym ryzykiem ubóstwa oraz większą zdolnością społeczeństwa do korzystania z nowych technologii. Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji jest również okazją do przypominania rządom, że inwestycje w edukację podstawową przynoszą długoterminowe korzyści, a nie tylko krótkoterminowe efekty budżetowe.

Jak możesz pomóc 8 września?

• Podaruj komuś książkę zamiast gadżetu.
• Wesprzyj bibliotekę lub fundację zajmującą się nauką czytania.
• Dołącz do programu wolontariatu czytelniczego – wiele miast oferuje możliwość pomocy dzieciom mającym trudności w nauce czytania.

Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji nie jest świętem związanym z konkretnym wydarzeniem historycznym, lecz codziennym przypomnieniem, że umiejętność czytania, którą większość z nas uważa za oczywistą, dla setek milionów ludzi pozostaje wciąż celem do osiągnięcia.

Ciekawostki

1. UNESCO ustanowiło ten dzień w 1966 roku, a pierwsze obchody odbyły się w 1967 roku.
2. Najniższe wskaźniki alfabetyzacji dorosłych notuje się w Burkinie Faso, Nigrze i Mali.
3. Analfabetyzm funkcjonalny dotyczy również krajów wysoko rozwiniętych, w tym Polski.