Dzień Solidarności i Wolności
31 sierpnia 1980 roku, tuż po godzinie 17:00, w sali BHP Stoczni Gdańskiej podpisano porozumienie, w którym władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej po raz pierwszy wyraziły zgodę na utworzenie niezależnych od partii związków zawodowych. Rocznicę tego wydarzenia upamiętnia Dzień Solidarności i Wolności, ustanowiony ustawą z 27 lipca 2005 roku. Jest to święto państwowe, jednak nie jest dniem wolnym od pracy – 31 sierpnia to zwykły dzień roboczy.
Czego dotyczy Dzień Solidarności i Wolności?
Święto upamiętnia tzw. porozumienia sierpniowe, czyli cztery umowy społeczne zawarte między komitetami strajkowymi a delegacjami rządowymi w sierpniu i wrześniu 1980 roku. Pierwsze z nich podpisano 30 sierpnia w Szczecinie, drugie 31 sierpnia w Gdańsku, trzecie 3 września w Jastrzębiu-Zdroju, a czwarte 11 września w Dąbrowie Górniczej. Najbardziej znane jest porozumienie gdańskie, ponieważ to w nim zawarto zgodę na powstanie wolnych związków zawodowych.
Kluczowym elementem była lista 21 postulatów, spisana 17 sierpnia przez Międzyzakładowy Komitet Strajkowy i wywieszona przy bramie nr 2 Stoczni Gdańskiej. Postulaty obejmowały zarówno kwestie polityczne, jak i bytowe – od żądań dotyczących praw pracowniczych po ograniczenie cenzury. Najważniejszym z nich było prawo do zakładania niezależnych związków zawodowych.
Jak doszło do strajku i porozumienia?
Bezpośrednią przyczyną strajku było zwolnienie Anny Walentynowicz, suwnicowej w Stoczni Gdańskiej, na kilka miesięcy przed emeryturą. Początkowo strajk miał charakter lokalny, ale szybko rozszerzył się na inne zakłady pracy. Powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z Lechem Wałęsą na czele, który koordynował działania protestacyjne.
Rozmowy z delegacją rządową, na czele której stał wicepremier Mieczysław Jagielski, toczyły się w sali BHP i były transmitowane przez stoczniowy radiowęzeł. Dzięki temu strajkujący na bieżąco słyszeli przebieg negocjacji. Porozumienie gdańskie podpisano 31 sierpnia, a NSZZ „Solidarność” zarejestrowano 10 listopada 1980 roku.
Dokument zawierał nie tylko kwestię związków zawodowych, ale także obietnice dotyczące ograniczenia cenzury, transmisji mszy w radiu, poprawy zaopatrzenia w sklepach i budowy żłobków. Ta mieszanka postulatów politycznych i bytowych sprawiła, że porozumienie zyskało szerokie poparcie.
Czy 31 sierpnia jest dniem wolnym od pracy?
Nie. Choć Dzień Solidarności i Wolności jest świętem państwowym, ustawa wyraźnie stanowi, że nie jest to dzień wolny od pracy. Oznacza to, że sklepy, szkoły i urzędy działają normalnie. Często mylone jest to z innymi świętami, np. 15 sierpnia, który jest dniem wolnym, ale nie ma związku z 31 sierpnia.
Jak ustanowiono święto?
Ustawa ustanawiająca Dzień Solidarności i Wolności została przyjęta 27 lipca 2005 roku, w 25. rocznicę podpisania porozumień sierpniowych. W uzasadnieniu podkreślano, że sierpień 1980 roku był początkiem procesu, który ostatecznie doprowadził do upadku komunizmu w 1989 roku. Choć ocena dziedzictwa „Solidarności” pozostaje przedmiotem sporów, sama data 31 sierpnia nie budzi kontrowersji.
Obchody i miejsca warte odwiedzenia
Główne uroczystości odbywają się w Gdańsku, m.in. pod Pomnikiem Poległych Stoczniowców 1970, przy historycznej bramie nr 2 Stoczni Gdańskiej oraz w Europejskim Centrum Solidarności. Program obejmuje msze, apele, koncerty i spotkania z uczestnikami strajku. Uroczystości organizowane są także w Szczecinie i Jastrzębiu-Zdroju, gdzie podpisano pozostałe porozumienia sierpniowe.
Warto zaplanować na 31 sierpnia:
– przeczytanie pełnej listy 21 postulatów, by zobaczyć, jak mieszały się w nich kwestie polityczne i bytowe;
– zwiedzanie sali BHP w Stoczni Gdańskiej, dostępnej dla turystów;
– rozmowę z kimś z rodziny, kto pamięta rok 1980, o tym, jak wówczas zdobywano informacje;
– poszukiwanie lokalnych śladów Sierpnia, takich jak tablice pamiątkowe czy nazwy ulic.
Warto pamiętać, że 31 sierpnia bywa mylony z 14 sierpnia (początek strajku) oraz 13 grudnia (wprowadzenie stanu wojennego). Święto upamiętnia wyłącznie moment podpisania porozumień – czyli ustępstwo władz, a nie sam wybuch protestu.
Dwie tablice ze spisem 21 postulatów, umieszczone przy bramie nr 2 Stoczni Gdańskiej, w 2003 roku wpisano na listę UNESCO „Pamięć Świata”. Znajdują się tam obok najstarszych rękopisów świata, co podkreśla ich historyczne znaczenie.
„Akceptacja niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych, wynikająca z ratyfikowanej przez PRL Konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej wolności związkowych.”
postulat pierwszy z 21 postulatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, 17 sierpnia 1980
Chronologia
Najczęstsze pytania
Czy 31 sierpnia jest dniem wolnym od pracy?
Dzień Solidarności i Wolności to święto państwowe, jednak przepisy wyraźnie określają, że nie jest to dzień wolny od pracy.
Co upamiętnia Dzień Solidarności i Wolności?
Podpisanie porozumień sierpniowych w 1980 roku, a zwłaszcza kluczowego porozumienia gdańskiego z 31 sierpnia, miało fundamentalne znaczenie dla powstania niezależnego ruchu związkowego. To właśnie te dokumenty umożliwiły oficjalną rejestrację NSZZ „Solidarność”, co zapoczątkowało istotne zmiany w polskiej rzeczywistości politycznej i społecznej. Porozumienie gdańskie było przełomowym momentem, który otworzył drogę do legalizacji związku, stając się kamieniem milowym w walce o prawa pracownicze i demokratyzację kraju.
Kiedy ustanowiono to święto?
Na mocy ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku, upamiętniającej dwudziestą piątą rocznicę wydarzeń Sierpnia 1980.
Czy sklepy są otwarte 31 sierpnia?
Tak, to typowy dzień roboczy, więc działalność handlowa, placówki edukacyjne oraz urzędy funkcjonują normalnie, bez zakłóceń związanych z przypadającym świętem.