Międzynarodowy Dzień Rekina Wielorybiego

Międzynarodowy Dzień Rekina Wielorybiego obchodzony jest 30 sierpnia i poświęcony jest największej rybie na Ziemi – spokojnemu gigantowi, który mimo imponujących rozmiarów żywi się głównie planktonem. Święto to zostało ustanowione w 2008 roku przez meksykańską Narodową Komisję Obszarów Chronionych (CONANP) podczas Drugiej Międzynarodowej Konferencji poświęconej rekinom wielorybim na wyspie Holbox.

Dlaczego akurat 30 sierpnia

Data ta upamiętnia pierwszy naukowy opis gatunku, który w 1828 roku sporządził szkocki przyrodnik Andrew Smith na podstawie okazu złowionego u wybrzeży Afryki Południowej. To właśnie ten opis dał początek naukowej nazwie Rhincodon typus.

Gigant, który nikomu nie zagraża

Rekin wielorybi osiąga długość ponad 12 metrów, co czyni go największą żyjącą rybą, a mimo to nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Odżywia się planktonem i drobnymi organizmami, przecedzając wodę przez skrzela niczym wieloryby. Nurkowie z całego świata organizują specjalne wyprawy, aby popływać obok tego łagodnego olbrzyma.

Gdzie można je spotkać

Rekiny wielorybie pojawiają się sezonowo w ciepłych wodach tropikalnych i subtropikalnych. Najbardziej znane miejsca obserwacji to meksykańska wyspa Holbox, Zatoka Meksykańska, Filipiny czy zachodnie wybrzeże Australii. Regularne, przewidywalne pojawianie się dużych skupisk tych ryb umożliwiło rozwój lokalnej turystyki nurkowej opartej na obserwacji, a nie na połowach.

Gatunek zagrożony, mimo braku naturalnych wrogów

W 2016 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) podniosła status rekina wielorybiego do zagrożonego wyginięciem. Populacja spadła o ponad połowę w ciągu ostatnich siedemdziesięciu pięciu lat, głównie z powodu zaplątywania się w sieci rybackie, kolizji ze statkami i zanieczyszczenia oceanów plastikiem. Gatunek rozmnaża się bardzo wolno, więc odbudowa populacji trwa dłużej niż w przypadku większości ryb.

Jak wesprzeć ochronę rekinów wielorybich

• wybieraj nurkowanie z operatorami stosującymi zasady odpowiedzialnej obserwacji, bez dotykania zwierzęcia i z zachowaniem dystansu,
• wspieraj organizacje monitorujące populacje, na przykład programy fotoidentyfikacji rekinów po unikalnym wzorze plamek,
• ograniczaj zużycie plastiku jednorazowego, który trafia do oceanów.

Nie mylić z rekinem ludojadem

Nazwa bywa myląca – mimo słowa „rekin” w nazwie gatunkowej, rekin wielorybi nie ma nic wspólnego z drapieżnymi gatunkami znanymi z filmów. Jego paszcza, choć szeroka na blisko metr, służy wyłącznie do filtrowania wody, a zęby, choć liczne, są tak małe, że praktycznie nie biorą udziału w odżywianiu.

Wzór jak odcisk palca

Każdy rekin wielorybi ma unikalny układ jasnych plamek na skórze, powtarzalny jak linie papilarne u człowieka. To właśnie na tej cesze opierają się programy fotoidentyfikacji – naukowcy i wolontariusze porównują zdjęcia okolic płetw grzbietowych, aby rozpoznawać konkretne osobniki i śledzić ich trasy migracyjne bez konieczności znakowania zwierząt.

Puenta

Rekin wielorybi nie ma w sobie nic z drapieżnika z filmów grozy – to raczej powolny, tolerancyjny olbrzym, który mimo swoich rozmiarów jest bezbronny wobec sieci rybackich i plastiku. Dzień 30 sierpnia to przypomnienie, że ochrona gatunku, który nie budzi strachu, bywa trudniejsza, bo łatwiej go zignorować niż drapieżnika budzącego emocje. Gatunek, który przetrwał w oceanach dziesiątki milionów lat, dziś zależy właściwie wyłącznie od decyzji podejmowanych przez ludzi.

Ciekawostki

1. Datę wybrano na cześć pierwszego naukowego opisu gatunku z 1828 roku autorstwa Andrew Smitha.
2. Rekin wielorybi, mimo ponad 12 metrów długości, odżywia się wyłącznie planktonem i drobnymi organizmami.
3. IUCN uznała gatunek za zagrożony wyginięciem w 2016 roku.