Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady
Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady obchodzony jest 14 czerwca, w rocznicę pierwszego masowego transportu polskich więźniów do Auschwitz w 1940 roku. Święto to zostało ustanowione ustawą w 2006 roku, a jego nazwę rozszerzono w 2015 roku, aby jednoznacznie wskazać na niemiecki charakter obozów oraz ich funkcję jako miejsc zagłady. Dzień ten nie jest dniem wolnym od pracy, a główne obchody koncentrują się w miejscach pamięci, przede wszystkim w Oświęcimiu.
Pierwszy transport do Auschwitz — 14 czerwca 1940 roku
14 czerwca 1940 roku z więzienia w Tarnowie do Auschwitz przybyło 728 polskich więźniów politycznych. Otrzymali oni numery od 31 do 758, przy czym pierwsze numery przydzielono wcześniej niemieckim więźniom kryminalnym, którzy mieli pełnić funkcje pomocnicze. Numer 31 otrzymał Stanisław Ryniak, uznawany za pierwszego polskiego więźnia politycznego Auschwitz.
W momencie tego transportu Auschwitz był obozem koncentracyjnym przeznaczonym dla Polaków. Funkcję ośrodka masowej zagłady Żydów zaczął pełnić dopiero później. Rozszerzenie nazwy święta w 2015 roku miało na celu uwzględnienie tego podziału oraz jednoznaczne wskazanie sprawców zbrodni.
Skala zbrodni w obozach
Według danych Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w obozie zginęło około 1,1 miliona osób, w tym około miliona Żydów, kilkadziesiąt tysięcy Polaków, około 20 tysięcy Romów oraz kilkanaście tysięcy jeńców radzieckich. W obozach akcji „Reinhardt” (Bełżec, Sobibór, Treblinka) zamordowano łącznie ponad 1,5 miliona osób, niemal wyłącznie Żydów. Ofiarami byli obywatele kilkudziesięciu państw, ale w przypadku obozów działających na okupowanych ziemiach polskich największe grupy stanowili Żydzi, Polacy, Romowie i jeńcy radzieccy.
Ustanowienie Dnia Pamięci
Dzień Pamięci został ustanowiony ustawą w 2006 roku pod pierwotną nazwą Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych. W 2015 roku nazwę rozszerzono, aby uniknąć nieporozumień dotyczących sprawców i charakteru obozów. Warto odróżnić ten dzień od Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu (27 stycznia), ustanowionego przez ONZ w rocznicę wyzwolenia Auschwitz w 1945 roku.
Obchody Dnia Pamięci
14 czerwca nie jest dniem wolnym od pracy. Główne obchody odbywają się na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, z udziałem byłych więźniów i ich rodzin. Na budynkach publicznych wywieszane są flagi państwowe z kirem. Wizyta w miejscu pamięci wymaga rezerwacji terminu, a dla tych, którzy nie mogą przyjechać do Oświęcimia, dostępne są materiały edukacyjne online, relacje ocalałych i bazy danych więźniów.
Ważne jest, aby w języku publicznym konsekwentnie mówić o niemieckich nazistowskich obozach, co pomaga prostować nieporozumienia dotyczące ich charakteru i sprawców.
Chronologia
Najczęstsze pytania
Czy 14 czerwca jest dniem wolnym od pracy?
Dzień 1 maja nie jest dniem wolnym od pracy. W tym terminie placówki edukacyjne, instytucje administracyjne oraz punkty handlowe funkcjonują standardowo, jak w każdy inny dzień roboczy. Nie ma przerw w działalności żadnych kluczowych podmiotów.
Dlaczego ten dzień pamięci obchodzimy 14 czerwca?
Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady obchodzimy 14 czerwca, ponieważ tego dnia 1940 roku dotarł I transport 728 polskich więźniów do niemieckiego obozu KL Auschwitz.
Czym różni się obóz koncentracyjny od obozu zagłady?
Obozy koncentracyjne były narzędziem izolacji, terroru i przymusowej pracy, podczas gdy obozy zagłady powstały wyłącznie w celu masowego mordowania przywożonych ofiar. Auschwitz był wyjątkowy, ponieważ łączył obie te funkcje.
Dlaczego zmieniono nazwę tego dnia pamięci?
W 2015 roku nazwa została rozszerzona, aby podkreślić niemiecki, nazistowski charakter obozów oraz objąć pamięcią również obozy zagłady.
Czy to to samo co Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu?
Nie, Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu obchodzony jest 27 stycznia, w rocznicę wyzwolenia Auschwitz. 14 czerwca to natomiast polski Dzień Pamięci poświęcony ofiarom pierwszego transportu do obozu. Warto zaznaczyć, że choć oba dni mają wspólny kontekst historyczny, różnią się datami i symboliką. 27 stycznia ma wymiar globalny, podczas gdy 14 czerwca jest wyrazem pamięci narodowej. Obchody 14 czerwca skupiają się na upamiętnieniu losów więźniów przywiezionych do Auschwitz w pierwszym transporcie, w tym wielu mieszkańców Krakowa i Małopolski. To ważny moment refleksji nad początkiem jednego z najtragiczniejszych rozdziałów w historii Polski i Europy.