Międzynarodowy Dzień Celiakii

16 maja obchodzimy Międzynarodowy Dzień Celiakii – święto poświęcone chorobie, która przez lata bywała błędnie utożsamiana ze zwykłą nietolerancją pokarmową. Celiakia to schorzenie autoimmunologiczne, w którym spożycie glutenu prowadzi do uszkodzenia kosmków jelita cienkiego. Jedynym dostępnym leczeniem pozostaje całkowita i dożywotnia eliminacja glutenu z diety. Ta data ma przypominać, że dla wielu osób gluten nie jest wyborem dietetycznym, lecz poważnym zagrożeniem zdrowotnym.

Obchody koordynuje AOECS (Stowarzyszenie Europejskich Towarzystw Celiakii), zrzeszające krajowe organizacje pacjentów z kilkudziesięciu krajów Europy. W połowie maja organizacje te prowadzą kampanie informacyjne, webinary i badania przesiewowe. Data 16 maja nie została narzucona odgórnie – funkcjonuje w kalendarzu od lat jako termin przyjęty przez środowisko pacjenckie. W Polsce podobną rolę pełni Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej, które co roku włącza się w kampanię wraz z europejskimi partnerami.

Celiakia różni się od nietolerancji glutenu przede wszystkim stopniem zaawansowania reakcji organizmu. Nietolerancja powoduje jedynie dyskomfort trawienny, podczas gdy celiakia prowadzi do autoimmunologicznego ataku na własne tkanki jelitowe, nawet przy śladowych ilościach glutenu. Nieleczona choroba skutkuje niedoborami pokarmowymi, anemią i długotrwałymi powikłaniami. U dzieci objawy bywają szczególnie niespecyficzne – mogą przypominać zwykłe dolegliwości żołądkowe lub opóźnienie wzrostu, co utrudnia wczesne rozpoznanie. Diagnoza wymaga badań krwi i biopsji jelita – nie można jej postawić wyłącznie na podstawie samopoczucia pacjenta.

Dla osób z celiakią kluczowe znaczenie ma symbol przekreślonego kłosa, widniejący na etykietach produktów bezglutenowych w Europie. Jest to oznaczenie licencjonowane przez AOECS, potwierdzające spełnienie rygorystycznych norm zawartości glutenu. Dla chorych taki symbol to nie tylko informacja o charakterze produktu, ale także gwarancja bezpieczeństwa – nawet jeśli danie wygląda na niewinne (np. zupa czy sos). Szacuje się, że na celiakię choruje około 1% światowej populacji, choć wiele przypadków pozostaje niewykrytych ze względu na niespecyficzne objawy.

Jak włączyć się w obchody Międzynarodowego Dnia Celiakii? Nie trzeba być chorym, by zrozumieć jego znaczenie:
– Czytaj etykiety produktów i nie traktuj „bezglutenowe” jako chwilowej mody.
– Wspieraj lokale gastronomiczne i piekarnie, które dbają o brak zanieczyszczenia krzyżowego.
– Dziel się rzetelną wiedzą, zamiast powielać mity na temat glutenu.
– Wspomóż lokalne stowarzyszenie osób z celiakią – finansowo lub poprzez udostępnianie ich materiałów.

Dla milionów ludzi ten jeden dzień w roku to szansa, by ich codzienna dieta przestała być postrzegana jako fanaberia, a zaczęła być traktowana jako konieczność wynikająca z choroby, z którą muszą się mierzyć każdego dnia, przy każdym posiłku.

Ciekawostki

1. Symbol przekreślonego kłosa na produktach spożywczych jest licencjonowany przez AOECS i obowiązuje w wielu krajach Europy.
2. Celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, a nie alergią czy nietolerancją pokarmową, mimo że objawy bywają podobne.
3. Duża część osób z celiakią żyje z chorobą latami bez diagnozy, bo objawy bywają mylone z innymi dolegliwościami trawiennymi.