Międzynarodowy Dzień Pamięci Ofiar Niewolnictwa i Transatlantyckiego Handlu Niewolnikami

Międzynarodowy Dzień Pamięci Ofiar Niewolnictwa i Transatlantyckiego Handlu Niewolnikami obchodzony jest 25 marca – w rocznicę uchwalenia w Wielkiej Brytanii w 1807 roku ustawy znoszącej handel niewolnikami. Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło stałe obchody tego dnia w 2007 roku, po raz pierwszy zorganizowane rok wcześniej.

Geneza dnia

Proces ustanawiania Międzynarodowego Dnia Pamięci Ofiar Niewolnictwa przebiegał w dwóch etapach. W 2006 roku rezolucja 61/19 Zgromadzenia Ogólnego ONZ wprowadziła jednorazowe obchody na rok 2007, a rok później rezolucja 62/122 przekształciła je w stałe, coroczne wydarzenie, obchodzone od 2008 roku. Taki dwuetapowy proces jest typowy dla dni ONZ, które najpierw testowane są jako jednorazowe wydarzenia, zanim zostaną na stałe włączone do kalendarza.

Dlaczego 25 marca?

Data 25 marca upamiętnia Abolition of the Slave Trade Act – ustawę przyjętą przez brytyjski parlament w 1807 roku, która zakazała handlu niewolnikami pochodzącymi z Afryki na terytoriach podległych Koronie Brytyjskiej. Choć była to ważna cezura, sama instytucja niewolnictwa przetrwała w wielu miejscach jeszcze przez dziesiątki lat po zakazie handlu, co ONZ wyraźnie podkreśla w uzasadnieniu ustanowienia dnia.

Cel obchodów

Głównym celem obchodów jest podkreślenie, że handel niewolnikami i samo niewolnictwo stanowiły jedne z najcięższych naruszeń praw człowieka w historii. Dzień pełni dwie funkcje: edukacyjną, skupiającą się na wkładzie, oporze i dziedzictwie zniewolonych Afrykanów, oraz refleksyjną, zachęcającą do rozliczenia z historycznymi krzywdami i mechanizmami nierówności, które wciąż istnieją w wielu krajach.

Różnice z innymi dniami pamięci

Choć dzień bywa mylony z innymi dniami ONZ i UNESCO poświęconymi podobnej tematyce, różni się od nich kontekstem historycznym. W przeciwieństwie do innych obserwancji, tutaj punktem odniesienia jest brytyjska ustawa z 1807 roku, a nie np. powstanie na Haiti czy inne akty prawne.

Znaczenie pamięci o niewolnictwie

Transatlantycki handel ludźmi trwał niemal cztery stulecia i dotknął miliony osób deportowanych z Afryki do obu Ameryk. Skutki tego procesu – od kształtowania współczesnych społeczeństw wielorasowych po nierówności ekonomiczne o korzeniach sięgających kolonializmu – są dziś przedmiotem badań historycznych, ekonomicznych i socjologicznych. Dzień ten przypomina, że historia gospodarcza świata jest nierozerwalnie związana z niewolnictwem, a pamięć o jego skutkach pozostaje ważna.

Jak uczcić ten dzień?

Obchody Międzynarodowego Dnia Pamięci Ofiar Niewolnictwa skupiają się na świadomym udziale, a nie na pustych hasłach. Można to zrobić na kilka sposobów:

• Zapoznanie się z materiałami projektu ONZ „Remember Slavery”, dostępnymi online w języku angielskim.
• W placówkach edukacyjnych poświęcenie lekcji historii transatlantyckiego handlu ludźmi i jego długotrwałym skutkom.
• Wsparcie inicjatyw kulturalnych dokumentujących dziedzictwo afrykańskiej diaspory.

Dzień ten przypomina, że choć zniesienie handlu niewolnikami było ważnym krokiem, nie oznaczało końca cierpienia. Pamięć o tej różnicy pozostaje istotna do dziś, niezależnie od upływu lat od uchwalenia historycznej ustawy.

Ciekawostki

1. Stałe obchody ustanowiono rezolucją ONZ 62/122 z 2007 roku, po jednorazowych obchodach zapowiedzianych rezolucją 61/19 z 2006 roku.
2. Data 25 marca upamiętnia brytyjską ustawę Abolition of the Slave Trade Act z 1807 roku.
3. Zakaz handlu niewolnikami z 1807 roku nie oznaczał końca samego niewolnictwa, które w części terytoriów trwało jeszcze przez dekady.