Dzień Windy

Dzień Windy obchodzony 23 marca przypomina o urządzeniu, które umożliwiło rozwój miast w górę. Bez bezpiecznych wind nie powstałby żaden współczesny wieżowiec.

Geneza wynalezienia windy

Choć proste dźwigi towarowe znano już w starożytności, prawdziwym przełomem było wynalezienie hamulca bezpieczeństwa, który zabezpieczał kabinę przed upadkiem w przypadku zerwania liny. Właśnie obawa przed linami, a nie brak samego mechanizmu, przez wieki powstrzymywała ludzi przed korzystaniem z wind.

Przełomowy pokaz Elishy Otisa

W latach 50. XIX wieku amerykański wynalazca Elisha Otis publicznie zaprezentował swój hamulec bezpieczeństwa, każąc przeciąć linę, na której zawieszona była platforma z nim samym. Kabina zatrzymała się, co udowodniło, że winda może być bezpieczna. Ten moment uznaje się za przełom w zaufaniu do tego urządzenia.

Wpływ windy na architekturę

Przed upowszechnieniem się bezpiecznych wind najbardziej cenione przestrzenie znajdowały się na parterze, ponieważ wyższe piętra wiązały się z koniecznością pokonywania wielu schodów. Winda odwróciła tę logikę – wyższe kondygnacje z lepszym widokiem i mniejszym hałasem stały się bardziej pożądane. Pierwszą windę osobową zamontowano w 1857 roku w Nowym Jorku, co umożliwiło klientom łatwy dostęp do wyższych pięter sklepów. W połączeniu ze stalową konstrukcją szkieletową winda stała się podstawą współczesnych wieżowców.

Winda jako element dostępności

Dla osób z ograniczoną mobilnością, rodziców z wózkami dziecięcymi czy seniorów winda jest często jedynym sposobem na dostęp do wyższych pięter. W wielu krajach, w tym w Polsce, przepisy wymagają montażu wind w nowych budynkach wielorodzinnych i użyteczności publicznej powyżej określonej liczby kondygnacji. Nowoczesne windy są wyposażane w komunikaty głosowe i oznaczenia Braille’a, ułatwiające korzystanie osobom z niepełnosprawnościami.

Ciekawostki o windach

• Najszybsze windy na świecie, montowane w wieżowcach Azji, osiągają prędkość kilkudziesięciu kilometrów na godzinę.
• Przycisk zamykania drzwi w wielu windach nie pełni już funkcji technicznej, ale został zachowany, aby pasażerowie czuli kontrolę nad sytuacją.
• W bardzo wysokich budynkach stosuje się system dwupoziomowy, w którym jedna kabina obsługuje dwa piętra ustawione jedno nad drugim, co oszczędza miejsce w szybie.

Jak uczcić Dzień Windy

Wystarczy nacisnąć przycisk i przez chwilę docenić, jak oczywistym elementem codzienności stała się jazda windą. Warto też sprawdzić tabliczkę z datą ostatniego przeglądu technicznego – to przypomnienie, że za pozorną prostotą stoi skomplikowana, regularnie kontrolowana technologia.

Ciekawostki

1. Hamulec bezpieczeństwa Elishy Otisa, zaprezentowany publicznie w latach 50. XIX wieku, zmienił postrzeganie windy jako urządzenia bezpiecznego.
2. Zanim windy się upowszechniły, najwyżej cenione były mieszkania na niskich piętrach, a nie na górze budynku.
3. Przycisk zamykania drzwi w wielu windach nie ma realnego wpływu na ich działanie.