Kalendarz świąt nietypowych · data stała
Kaziuki
Kaziuki to tradycyjny jarmark w Wilnie, obchodzony 4 marca, upamiętniający świętego Kazimierza, patrona Litwy.
- Typ daty
- data stała
- Temat
- Tradycje i zwyczaje
- Zasięg
- Polska, Litwa i skupiska polonijne
- Rok, od którego jarmark obchodzi się corocznie
- 1636
Kaziuki – pochodzenie
Litwa / Polska (tradycja polsko-litewska)
Kaziuki to coroczne święto obchodzone 4 marca, upamiętniające rocznicę śmierci świętego Kazimierza Jagiellończyka, który zmarł w 1484 roku, prawdopodobnie na gruźlicę. Początkowo było to lokalne wydarzenie w Wilnie, lecz z czasem rozrosło się do międzynarodowej tradycji. Nazwa pochodzi od zdrobnienia imienia patrona, który dla mieszkańców Wilna pozostaje ważnym świętym.
Postać świętego i początki święta
Kazimierz, syn Kazimierza IV Jagiellończyka, zmarł w wieku 24 lat, znany z pobożności i skromnego życia. Kanonizowano go dopiero w 1602 roku, a pierwszy jarmark zorganizowano w 1604 roku przy okazji uroczystości kanonizacyjnych. Tradycja na dobre rozwinęła się w 1636 roku, gdy przeniesiono relikwie świętego i zaczęto obchodzić rocznicę jednodniowym jarmarkiem.
Ewolucja jarmarku
W XIX wieku wileńscy kupcy uzyskali przywilej wydłużenia jarmarku do kilku dni. W 1901 roku targ przeniesiono na plac przy katedrze, gdzie w szczytowym okresie stawało ponad 2,5 tysiąca straganów. Dziś Kaziuki w Wilnie trwają kilka dni i przyciągają tłumy z Litwy i Polski, będąc jedną z najstarszych tradycji jarmarcznych w Europie.
Symbole Kaziuków
Dwa produkty są szczególnie kojarzone z tym świętem:
- Palmy wileńskie – misternie wykonane z suszonych kwiatów i traw, wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
- Pierniki sercowe – lukrowane, w kształcie serca, z sentencjami, których recepturę przywieźli staroobrzędowcy w XIX wieku.
Inne charakterystyczne produkty to obwarzanki smorgońskie i drewniane wyroby rękodzielnicze. Jarmark stanowi przegląd tradycyjnych wyrobów ludowych.
Kaziuki w Polsce
Tradycja dotarła również do Polski, gdzie jarmarki organizowane są w miastach takich jak Poznań, Szczecin, Białystok, Suwałki i Gdańsk, a także wśród polonii w Londynie, Toronto i Chicago. Wileńskie pierniki zastąpiono kujawskim korzennym brukowcem, zachowując jednak ducha tradycji. Jarmarki stały się też okazją do promocji lokalnych twórców ludowych.
Jak uczcić Kaziuki w domu
Osoby, które nie mogą uczestniczyć w wileńskim jarmarku, mogą przenieść niektóre elementy do domu:
- Wziąć udział w lokalnych jarmarkach kaziukowych organizowanych przez parafie i domy kultury.
- Upiec piernik sercowy według tradycyjnej receptury i ozdobić go sentencją.
- Kupić wyroby rękodzielnicze od lokalnych twórców, zamiast masowych pamiątek.
- Wykonać prostą palmę z suszonych ziół, nawiązującą do tradycji wileńskiej.
- Święty Kazimierz zmarł w wieku 24 lat, a kanonizowano go dopiero 118 lat później, w 1602 roku.
- Palmy wileńskie, jeden z symboli Kaziuków, są wpisane na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
- W szczytowym okresie na wileńskim jarmarku stawało blisko dwa i pół tysiąca straganów.
Niezależnie od formy obchodów, sedno tradycji pozostaje takie samo – celebracja rękodzieła, które w codziennym życiu często ginie w cieniu masowej produkcji.