Dzień Rotacji Ziemi

Dzień Rotacji Ziemi obchodzony jest 8 stycznia, w rocznicę eksperymentu z połowy XIX wieku, który ostatecznie przekonał sceptyków o obrocie naszej planety. To jedno z nielicznych internetowych świąt opartych na konkretnym, dobrze udokumentowanym eksperymencie, a nie na legendach.

Początek rewolucyjnego eksperymentu

8 stycznia 1851 roku francuski fizyk Léon Foucault przeprowadził w Obserwatorium Paryskim pierwszy udany pokaz wahadła, które później nazwano jego nazwiskiem. Miesiąc później, 3 lutego 1851 roku, powtórzył eksperyment na większą skalę w paryskim Panteonie, zawieszając kilkudziesięciometrowe wahadło z metalową kulą na końcu. Płaszczyzna wychyleń wahadła wydawała się obracać – w rzeczywistości to podłoże, wraz z całą Ziemią, przemieszczało się pod nieruchomym kierunkiem ruchu wahadła.

Znaczenie eksperymentu Foucaulta

Choć heliocentryzm Kopernika i prawa Newtona zakładały obrót Ziemi, przez dwa wieki brakowało prostej demonstracji, którą mógłby zaobserwować każdy. Wahadło Foucaulta było pierwszym eksperymentem dostępnym w zwykłym pomieszczeniu, bez potrzeby użycia teleskopów czy obserwacji gwiazd – wystarczyła długa lina, ciężarek i cierpliwość.

Powstanie święta

8 stycznia stało się Dniem Rotacji Ziemi jako rocznica pierwszego pokazu w Obserwatorium. W przeciwieństwie do wielu innych „dni” nietypowych, to święto nie opiera się na spekulacjach, lecz na konkretnym wydarzeniu. Dokładny moment, w którym święto zostało ustanowione, nie jest znany.

Wahadła Foucaulta dzisiaj

Repliki wahadła można zobaczyć w muzeach nauki na całym świecie, m.in. w paryskim Panteonie, londyńskim Muzeum Nauki i wielu centrach nauki, także w Polsce. Eksperyment wciąż robi wrażenie, bo pokazuje obrót Ziemi w czasie rzeczywistym, bez symulacji.

• Pełny obrót płaszczyzny wahadła trwa różnie w zależności od szerokości geograficznej – na biegunie zajmuje 24 godziny, a im bliżej równika, tym dłużej.
• Wahadła są dostępne dla zwiedzających, co pozwala zobaczyć efekt na własne oczy.

Inne dowody na rotację Ziemi

Oprócz wahadła Foucaulta, obrót Ziemi potwierdzają zjawiska takie jak siła Coriolisa (wpływająca na trajektorie pocisków, prądy oceaniczne i kierunek wirowania cyklonów), a także nowoczesne metody pomiarowe, jak system GPS czy porównania czasu atomowego z astronomicznym, które wymagają dodawania sekund przestępnych do kalendarza.

Jak uczcić Dzień Rotacji Ziemi

Najprościej – odwiedzić centrum nauki z wahadłem Foucaulta lub obejrzeć nagrania eksperymentu, by samodzielnie zrozumieć jego działanie. To wyjątkowa okazja do świętowania realnego dowodu naukowego, który każdy może powtórzyć w domu, nawet w uproszczonej wersji.

„Eppur si muove (a jednak się porusza)”

zdanie tradycyjnie przypisywane Galileuszowi, choć jego autentyczność jest sporna wśród historyków

Ciekawostki

1. Publiczny pokaz wahadła w Panteonie w Paryżu, dużo bardziej znany niż pierwsza próba w Obserwatorium, odbył się 3 lutego 1851 roku.
2. Czas pełnego obrotu płaszczyzny wahadła Foucaulta zależy od szerokości geograficznej i na biegunie wynosi dokładnie 24 godziny.
3. Repliki wahadła Foucaulta można dziś zobaczyć w wielu centrach nauki na świecie, także w Polsce.