Wspomnienie św. Bernarda, opata i doktora Kościoła
20 sierpnia to dzień wspomnienia św. Bernarda z Clairvaux – opata, doktora Kościoła i kluczowej postaci XII-wiecznej Europy. Obchód jest obowiązkowy, w kolorze białym, ponieważ właśnie tego dnia w 1153 roku zmarł.
Bernard urodził się w 1090 roku w Fontaines, w rodzinie burgundzkich rycerzy. W 1113 roku dołączył do klasztoru w Cîteaux, który wówczas podupadał, ale miał na celu odnowienie surowej praktyki reguły benedyktyńskiej. Przyprowadził ze sobą około trzydziestu krewnych i przyjaciół, w tym rodzeństwo. W 1115 roku opat Stefan Harding wysłał go do doliny nad Aube, by założył nowy dom – tak powstało Clairvaux.
Za życia Bernarda z Clairvaux rozwinęła się potężna sieć cysterskich opactw. Samo Clairvaux dało początek kilkudziesięciu fundacjom, a zakon rozprzestrzenił się po całej łacińskiej Europie. Charakterystyczny był ich styl życia: zakładano klasztory w dolinach, z dala od miast, w surowej architekturze, bez zdobień, opierającej się na samodzielnej gospodarce. Ta prostota i precyzja – brak rzeźbionych kapiteli i witraży, ale idealne proporcje – pozwala rozpoznać cysterskie budowle od Portugalii po Małopolskę.
Bernard zyskał przydomek „Doktor Miodopłynny” (Doctor Mellifluus) dzięki bogatemu językowi swoich kazań. Najsłynniejsze są jego 86 mów o Pieśni nad Pieśniami, których nie zdążył ukończyć. Napisał też traktat O umiłowaniu Boga oraz O rozważaniu, skierowany do papieża Eugeniusza III – to jeden z najostrzejszych tekstów o wyzwaniach urzędu papieskiego w średniowieczu.
Jako wpływowy duchowny rozstrzygał spory, mediował między władcami i redagował regułę templariuszy. W 1146 roku w Vézelay wygłosił kazanie, które zapoczątkowało drugą krucjatę. Jej klęska była dla niego osobistą porażką, do której publicznie się przyznał. Kanonizowano go w 1174 roku, a doktorem Kościoła ogłosił go Pius IX w 1830 roku.
W Polsce cystersi pojawili się jeszcze za życia Bernarda – pierwsze opactwo w Jędrzejowie powstało około 1140 roku, a później kolejne w Wąchocku, Sulejowie, Koprzywnicy, Mogile, Oliwie i Lubiążu.
„Połóż mię jak pieczęć na twoim sercu, jak pieczęć na twoim ramieniu, bo jak śmierć potężna jest miłość”
Pnp 8,6