Wspomnienie św. Bernarda, opata i doktora Kościoła
20 sierpnia obchodzone jest wspomnienie św. Bernarda z Clairvaux – opata, doktora Kościoła i jednej z najważniejszych postaci XII-wiecznej Europy. Święto ma charakter obowiązkowy, obchodzone jest w białym kolorze, a jego data upamiętnia dzień śmierci świętego, który nastąpił 1153 roku.
Trzydziestu mnichów z Cîteaux
Bernard urodził się w 1090 roku w Fontaines, w Burgundii, w rodzinie szlacheckiej. W 1113 roku wstąpił do klasztoru w Cîteaux, który wówczas przeżywał kryzys, ale dążył do ścisłego przestrzegania reguły benedyktyńskiej. Towarzyszyło mu około trzydziestu krewnych i przyjaciół, w tym dwaj bracia. W 1115 roku opat Stefan Harding wysłał go, by założył nowy klasztor w dolinie Aube, co dało początek opactwu Clairvaux.
Ekspansja zakonu cystersów
Za życia Bernarda zakon cystersów rozrósł się z niewielkiej grupy mnichów w rozległą sieć obejmującą całą łacińską Europę. Z samego Clairvaux wyszło kilkadziesiąt fundacji. Opactwa lokowano w dolinach, z dala od miast, budowano je skromnie, bez ozdób, a ich gospodarka była samowystarczalna. Charakterystyczna architektura cysterska, pozbawiona zdobień, ale precyzyjna w proporcjach, jest rozpoznawalna od Portugalii po Małopolskę.
Doktor Miodopłynny – kaznodzieja i pisarz
Przydomek Doctor Mellifluus (Doktor Miodopłynny) Bernard zawdzięcza bogactwu i pięknu swoich kazań. Najsłynniejszy jest jego cykl osiemdziesięciu sześciu kazań o Pieśni nad Pieśniami, których nie zdążył ukończyć. Napisał także traktaty O umiłowaniu Boga oraz O rozważaniu, skierowany do papieża Eugeniusza III, będący jednym z najostrzejszych tekstów o wyzwaniach urzędu papieskiego w średniowieczu.
Rola polityczna i duchowa
Bernard odgrywał kluczową rolę w rozwiązywaniu konfliktów kościelnych i politycznych. Mediował między władcami, redagował regułę zakonu templariuszy, a w 1146 roku w Vézelay wygłosił kazanie, które zapoczątkowało drugą krucjatę. Choć krucjata zakończyła się klęską, Bernard publicznie przyznał się do odpowiedzialności. Został kanonizowany w 1174 roku, a w 1830 roku Pius IX ogłosił go doktorem Kościoła.
W Polsce cystersi pojawili się jeszcze za jego życia – pierwsze opactwo w Jędrzejowie powstało około 1140 roku, a później założono kolejne w Wąchocku, Sulejowie, Koprzywnicy, Mogile, Oliwie i Lubiążu.
„Połóż mię jak pieczęć na twoim sercu, jak pieczęć na twoim ramieniu, bo jak śmierć potężna jest miłość”
Pnp 8,6