Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel

16 lipca obchodzimy wspomnienie Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel, w Polsce znane jako święto Matki Bożej Szkaplerznej. W polskim kalendarzu liturgicznym ma ono rangę wspomnienia obowiązkowego, w kolorze białym, a w kościołach i klasztorach karmelitańskich jest uroczystością patronalną zakonu. Tego dnia w wielu parafiach odbywa się obrzęd przyjęcia szkaplerza, który zobowiązuje do naśladowania Maryi i codziennej modlitwy.

Nazwa święta pochodzi od góry Karmel w Ziemi Świętej, biblijnie związanej z prorokiem Eliaszem. Pustelnicy z tego regionu w XII wieku uznali się za jego duchowych spadkobierców, lecz w XIII wieku, zmuszeni sytuacją w Ziemi Świętej, przenieśli się do Europy. W drugiej połowie XIV wieku karmelici ustanowili własne święto maryjne jako dziękczynienie za przetrwanie zakonu i zatwierdzenie jego reguły. Papież Benedykt XIII rozszerzył je na cały Kościół w 1726 roku.

Według tradycji karmelitańskiej w nocy z 15 na 16 lipca 1251 roku św. Szymon Stock, przełożony generalny zakonu, otrzymał w widzeniu szkaplerz wraz z obietnicą opieki Maryi. Historycy wciąż spierają się o wiarygodność najstarszych relacji z tego wydarzenia, podobnie jak o autentyczność dokumentu, z którego wyprowadzano tzw. przywilej sobotni. Mimo tych kontrowersji kult szkaplerza rozwijał się intensywnie w średniowieczu.

Szkaplerz w formie zakonnej to element habitu – płat materiału opadający na piersi i plecy. Wersja dla świeckich składa się z dwóch brązowych prostokątów wełny połączonych tasiemkami, noszonych na ramionach. Przyjmuje się go raz, podczas obrzędu prowadzonego przez kapłana. Stolica Apostolska dopuściła również zastąpienie szkaplerza poświęconym medalikiem. Nie jest to amulet, lecz znak zobowiązujący do duchowej więzi z Maryją.

W Polsce karmelici pojawili się pod koniec XIV wieku, a ich obecność wiąże się m.in. z krakowskim kościołem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny na Piasku. Bractwa szkaplerzne przez stulecia należały do najliczniejszych w kraju. Jan Paweł II wspominał, że jako chłopiec przyjął szkaplerz u karmelitów w Wadowicach i nosił go do końca życia, co przyczyniło się do odnowienia popularności tej praktyki w polskich parafiach.

„Oto obłok mały, jak dłoń człowieka, podnosi się z morza!”

1 Krl 18,44