Wspomnienie obowiązkowe

Wspomnienie św. Grzegorza Wielkiego, papieża i doktora Kościoła

03 września (co roku) Biały / złoty

Miejsce w roku liturgicznym

Adwent Narodzenie Pańskie Okres zwykły Wielki Post Triduum Okres Wielkanocny Okres zwykły

3 września Kościół katolicki wspomina św. Grzegorza Wielkiego – papieża, doktora Kościoła i jedną z nielicznych postaci historycznych, której przyznano tytuł „Wielki”. Choć data ta nie odpowiada dniu jego śmierci (12 marca 604 roku), została wybrana ze względów liturgicznych – oryginalna data przypadała na okres Wielkiego Postu, dlatego reforma kalendarza z 1969 roku przeniosła wspomnienie na rocznicę konsekracji Grzegorza na biskupa Rzymu.

Grzegorz urodził się około 540 roku w rzymskiej rodzinie senatorskiej. Początkowo robił karierę świecką – w 573 roku został prefektem miasta Rzym. Jednak wkrótce porzucił życie publiczne, sprzedał majątki i założył klasztory, by samemu wstąpić do wspólnoty monastycznej na wzgórzu Celius. Jego zaangażowanie w dyplomację w Konstantynopolu i ostateczny wybór na papieża w 590 roku nastąpiły mimo jego wahania.

Jako papież stanął przed ogromnym wyzwaniem – Rzym był zniszczony przez wojny gockie, zarazę i najazdy Longobardów, a cesarska administracja praktycznie nie funkcjonowała. Grzegorz przejął więc liczne obowiązki świeckie, takie jak negocjacje z Longobardami, organizacja dostaw żywności czy zarządzanie majątkami kościelnymi. W tym okresie wprowadził formułę „servus servorum Dei” (sługa sług Bożych), która na stałe weszła do tytulatury papieskiej.

Jego dorobek pisarski obejmuje m.in. „Regułę pasterską” – podręcznik dla biskupów czytany przez całe średniowiecze, „Dialogi” zawierające jedyny żywot św. Benedykta (co przyniosło mu przydomek „Dialogos” na Wschodzie) oraz około 850 listów. To on wysłał w 596 roku misję Augustyna do Anglii, a jego instrukcje miały kluczowy wpływ na jej metodę.

Chorał gregoriański, noszący jego imię, nie jest jednak jego dziełem – autorstwo tego repertuaru to legenda utrwalona dwa wieki później. Grzegorz przyczynił się za to do uporządkowania liturgii rzymskiej i rozwoju śpiewu kościelnego. W 1298 roku Bonifacy VIII zaliczył go do grona czterech wielkich doktorów Kościoła zachodniego.

Z jego postacią wiąże się również praktyka Mszy gregoriańskich – trzydziestu Mszy odprawianych przez trzydzieści dni za jedną zmarłą osobę. Zwyczaj ten wywodzi się z opowieści zawartej w „Dialogach”, gdzie Grzegorz opisuje zamówienie takiej serii Mszy za współbrata z klasztoru. W Polsce Msze gregoriańskie są nadal popularne, często zamawiane zaraz po pogrzebie.

„Rzekł do niego Jezus: «Paś owce moje!»”
J 21,17