Dzień Dialogu z Islamem

Polska jest pierwszym krajem na świecie, w którym Kościół katolicki wprowadził do swojego kalendarza osobne święto poświęcone islamowi. Dzień Dialogu z Islamem, obchodzony 26 stycznia, funkcjonuje oficjalnie jako Dzień Islamu w Kościele katolickim w Polsce.

Geneza tego święta

Decyzję o wprowadzeniu święta podjęła Konferencja Episkopatu Polski jesienią 2000 roku, a pierwsze obchody odbyły się 26 stycznia 2001 roku. Organizację powierzono Radzie Wspólnej Katolików i Muzułmanów, utworzonej w 1997 roku, oraz komisji Episkopatu zajmującej się dialogiem z religiami niechrześcijańskimi.

Data nie jest przypadkowa — święto przypada tuż po Tygodniu Modlitw o Jedność Chrześcijan. Kolejność ma symboliczne znaczenie: najpierw pojednanie wewnątrz chrześcijaństwa, potem dialog z wyznawcami innej religii.

Przebieg obchodów

Centralne uroczystości odbywają się co roku w innym mieście i mają podobny schemat: wspólna modlitwa, czytanie fragmentów Biblii i Koranu, wykłady oraz dyskusja duchownych obu wyznań. Każda edycja ma własne hasło, zwykle nawiązujące do wspólnych wartości obu tradycji.

Ważne jest, aby zaznaczyć, czym to święto nie jest. Nie chodzi o mieszanie religii ani o zacieranie różnic doktrynalnych, które są realne i istotne. Chodzi o dialog prowadzony z poszanowaniem własnej tożsamości — i tak formułują to sami organizatorzy.

Muzułmanie w Polsce mają sześćset lat historii

To często zaskakujący wątek, który przy okazji tego święta wraca. Tatarzy osiedlali się na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej od przełomu XIV i XV wieku, otrzymując ziemię w zamian za służbę wojskową. Walczyli pod Grunwaldem, pod Wiedniem i w powstaniach narodowych.

Do dziś zachowały się drewniane meczety w Kruszynianach i Bohonikach na Podlasiu — unikatowe zabytki w tej części Europy — oraz przylegające do nich mizary, czyli muzułmańskie cmentarze. Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej działa formalnie od 1925 roku i jest jednym z najstarszych oficjalnie uznanych związków wyznaniowych w kraju.

Polscy Tatarzy zachowali islam, tracąc jednocześnie własny język — od stuleci mówią po polsku, a dawne teksty religijne zapisywali alfabetem arabskim w języku polskim i białoruskim. Powstały w ten sposób kitaby, czyli rękopisy, które dziś są unikatowym materiałem dla językoznawców badających dawną polszczyznę.

Współcześnie społeczność muzułmańska w Polsce jest zróżnicowana. Obok potomków Tatarów tworzą ją osoby, które przyjechały tu na studia lub do pracy, a także polscy konwertyci — grupy o odmiennych tradycjach i różnym stosunku do religijnej praktyki.

Dlaczego takie święto jest potrzebne

Odpowiedź jest praktyczna. Wiedza o islamie w Polsce w dużej mierze opiera się na doniesieniach medialnych dotyczących konfliktów i terroryzmu, a osobisty kontakt z muzułmanami ma niewielka część społeczeństwa. W takiej sytuacji wyobrażenia łatwo zastępują rzeczywiste doświadczenia.

Dzień 26 stycznia jest więc przede wszystkim okazją edukacyjną — do odróżnienia religii od polityki, do poznania podstawowych pojęć i do uświadomienia sobie, że polska historia muzułmańska jest starsza niż niejedna instytucja państwowa.

Jak można obchodzić 26 stycznia

• Odwiedź Kruszyniany albo Bohoniki. Meczety są udostępniane zwiedzającym, a szlak tatarski to jedna z ciekawszych tras Podlasia.
• Sprawdź, gdzie odbywają się w tym roku centralne obchody — bywają otwarte dla wszystkich.
• Przeczytaj coś o polskich Tatarach. To historia mniejszości, która przez sześć wieków była jednocześnie muzułmańska i całkowicie polska.