Boże Narodzenie (drugi dzień)

Drugi dzień świąt w kalendarzu liturgicznym poświęcony jest pamięci św. Szczepana, pierwszego męczennika chrześcijaństwa. Kontrast między radosnym świętowaniem narodzin Jezusa a wspomnieniem ofiary Szczepana jest celowy i ma głębokie znaczenie teologiczne. Dzień po Bożym Narodzeniu Kościół przypomina, że wiara w Chrystusa może prowadzić do najwyższego poświęcenia. Czerwień – symbol męczeństwa – zastępuje białe szaty, podkreślając ofiarę i konsekwencje przyjęcia chrześcijańskiej nowiny.

Św. Szczepan, wspomniany w Dziejach Apostolskich, był jednym z siedmiu diakonów opiekujących się ubogimi w Jerozolimie. Jego działalność wykraczała jednak poza obowiązki służebne – nauczał w synagogach, co doprowadziło do oskarżenia o bluźnierstwo. Jego mowa obrończa, najdłuższa w całej księdze, kończy się słowami oskarżającymi Sanhedryn o sprzeciw wobec Ducha Świętego. Skazany na śmierć, został ukamienowany, a świadkiem tych wydarzeń był Szaweł z Tarsu – późniejszy św. Paweł.

W polskiej tradycji drugi dzień świąt wiąże się z obrzędem poświęcenia owsa i rzucania nim w kościele. Zwyczaj ten nawiązuje bezpośrednio do ukamienowania Szczepana, a w niektórych parafiach kapłan był symbolicznie obrzucany ziarnem. Poświęcony owies miał podwójne znaczenie: jako pokarm dla zwierząt oraz jako zapowiedź urodzaju – zasiany na wiosnę miał przynieść obfite plony. Po wyjściu z kościoła kawalerowie obsypywali zbożem panny, a dzieci bawiły się, rzucając się nawzajem owsem. Tradycja utrwalona została w przysłowiu: „W dzień świętego Szczepana rzucają owsem w kapłana”.

Drugi dzień świąt, 26 grudnia, rozpoczynał również okres zwany godami, trwający do Trzech Króli. Był to czas kolędowania, chodzenia z gwiazdą i turoniem oraz wzajemnych odwiedzin, na które wcześniej – w Wigilię i pierwszy dzień świąt – nie było okazji. Ten dzień, jako ustawowo wolny od pracy, pozostaje w polskiej tradycji ważnym momentem łączącym religię, obrzędy i codzienne zwyczaje.

„Panie Jezu, przyjmij ducha mego!”

Dz 7,59